Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Jean Salles-Loustau

Jean Salles-Loustau

Jean Salles-Loustau, inspector general de l’Educacion Nacionala onorari, foguèt en carga de l’ensems de las lengas regionalas de França. Foguèt lo cò-fondator del Centre d’Estudis de la Literatura Occitana e es ara lo secretari de l’Academia Occitana. Es autor d’obratges pedagogics per l’ensenhament de l’occitan. Consacrèt una tèsi de doctorat a l’escrivan Miquèu de Camelat que ne publiquèt divèrsas òbras. Despuèi l’auton de 2018, es director de la revista literària Lo Gai Saber que festeja sos cent ans en prepausant una formula modernizada e ambiciosa.

Lo Gai Saber espeliguèt en 1919, en ligason amb lo Felibritge e dins una amira panoccitana : podètz tornar sul contèxte particular d’aquela naissença ?

L’Escòla Occitana, amb sa revista Lo Gai Saber, foguèt fondada en 1919, al moment qu’una pagina de l’istòria de l’occitan acabava de se virar. La Granda Guèrra, en sonant lo clas de la civilizacion rurala, en decimant las fòrças vivas del país d’Òc, en sacrificant una generacion de joves escrivans, aviá precipitat la lenga dins una catastròfa màger.

L’Escòla Occitana se restacava al Felibritge, segur, mas son amira èra novèla. Mentre que las autras « Escòlas » èran focalizadas sus un terraire o un dialècte, l’Escòla Occitana, ela, « fa apèl a totes los felibres d’Occitania », se dona per prètzfait « l’estudi, lo manten, la defensa de la lenga d’Òc » e son accion pòrta « dins totas las regions ont aquesta [la lenga d’Òc] es parlada ». De fait, per son nom coma per son ambicion, se pausa d’aviada coma l’alternativa occitanista al Felibritge.

Se pòt dire, fin finala, que Lo Gai Saber es la revista de la naissença de l’occitanisme ?

Non pas de sa naissença, qu’es anteriora, mas si de sa clarificacion e de sa difusion. L’amira primièra de sos fondators :  lo baron Desazars de Montgaillard, son primièr Capiscòl, e sos tres Jos-Capiscòls, Joseph Anglade, Prosper Estieu e Antonin Perbòsc, èra l’adopcion de la grafia classica, Lo Gai Saber essent l’instrument de sa difusion. Tre lo començament, lo posicionament del Gai Saber es sense ambigüitat : tracta de l’Occitania dins sa totalitat ; emplega los vocables « occitan » e « Occitania » per nommar la lenga e lo país que li correspond ; reconeis l’unitat de la lenga occitana, a la seguida de Mistral (« dis Aups i Pirenèus ») e de Perbòsc (« cent parlars que ne fan qu’un ») ; considèra la lenga modèrna coma l’eretièra dirècta de la lenga dels trobadors ; afirma la necessitat d’un estandard per l’occitan, estandard que contribuís a fixar e a promòure. Aquel posicionament es vengut lo de totes los occitanistas.

I a totjorn agut, doncas, una reflexion sus una possibla lenga occitana « estandard » dins la revista, ont ne sèm ara ?

Aquela reflexion es ja presenta dins los estatuts : la revista « serà redigida en lenga d’Òc epurada segon las règlas que legiràn mai enlà […] », dit autrament, plan abans l’adopcion del tèrme, en occitan estandard. Per quant a las règlas, seràn formalizadas primièr per Antonin Perbòsc, puèi per Josèp Salvat, entre 1928 et 1935. La contribucion essenciala de Loís Alibert (Gramatica occitana, 1935-1937) a la codificacion de la lenga serà ela-meteissa completada par le recors a las solucions graficas prepausadas per l’Escòla Occitana, en particular la notacion de l’obertura de las vocalas. Es jos aquela fòrma que serà difusada per l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) abans d’èsser adoptada per tot l’occitanisme. Aital, al començament coma a la fin del cicle, l’Escòla Occitana aurà jogat un ròtle central per l’establiment de la grafia classica.

jòga tanben per la difusion de l’occitan estandard. Sa codificacion fa l’objècte d’articles dins cada numèro. La règla dins Lo Gai Saber es que los estudis, assags, presentacions, nòtas de lectura… son redigits dins l’estandard. Los tèxtes de creacion, eles, son naturalament publicats jos la fòrma volguda per lor autor. Constatam que los joves creators an de mai en mai recors a l’estandard, per la poesia coma per la pròsa. Es una evolucion que se compren : l’occitan per eles es sovent una lenga de cultura mai qu’una lenga eretada, e tanben vòlon èsser legits e compreses pel public de lor temps.

E, justament, ara, son sempre los meteisses objectius que motivan Lo Gai Saber, qualas foguèron las evolucions que marquèron la revista dins lo temps ?

Lo Gai Saber se caracteriza per sa relativa estabilitat, deguda en partida a la longevitat de sos redactors. Çaquelà, dins lo temps, la presentacion a cambiat, lo recors al francés a desparegut, lo nombre de paginas a aumentat. Una constanta de la revista es son ligam estreit amb lo Collègi d’Occitania, fondat en 1927 pels responsables del Gai Saber, e que n’es lo complement per l’ensenhament. D’aquí bensai lo consir totjorn present dins la revista d’obrir l’accès a la cultura occitana dins una amira pedagogica adaptada. L’autra caracteristica del Gai Saber es que publica los autors de l’ensemble del domeni occitan e que consacra de nòtas de lectura nombrosas a l’actualitat editoriala. Es aital que se pòt prevaler d’aver federat de personalitats de tria plan divèrsas : Valère Bernard, Emile Cartalhac, Josèp-Sebastian Pons ; Josèp Salvat ; Filadèlfa de Gèrda ; Deodat de Severac ; Loïsa Paulin ; Rita Lejeune ; Joan Bodon ; Renat Nelli ; Julieta Dissel ; Andrieu Lagarda…

Cossí fonciona la revista, tecnicament e financièrament ?

Lo comitat de lectura determina los tèmas dels numèros a venir, fa la tria entre los articles e contribucions prepausats, los tèxtes recebuts, lo prètzfait essent de bastir un numèro equilibrat.

Financièrament, lo Gai Saber, que fins a uèi non tòca nada ajuda publica, depend entièrament de sos lectors. Cada an, la sason dels abonaments es donc la del verdicte per sos responsables. Nòstres abonats venon de totes los departaments occitans, mas tanben d’endacòm mai en França coma de l’estrangièr. Podèm comptar de mai sus l’interès de las bibliotècas publicas o universitàrias, a còps prestigiosas (Yale, Harvard…).

Lo Gai Saber dona una plaça a la creacion actuala en occitan, fa ausir las voses de la literatura d’uèi ; qual es vòstre espiar sus aquela creacion, sus son avenidor ?

La creacion es la pagèla de la vitalitat de la lenga, de sa capacitat a rendre compte del mond de uèi e a se projectar dins l’avenir. Es indissociable de l’ensenhament de la lenga e de la necessitat de la far viure dins l’espaci public.

Non dispausam d’estatisticas mas sembla que la produccion literària al sens larg, sostenguda per un malhum d’editors plan actius, es a créisser e a se diversificar. Mas subretot, çò qu’es de bon auguri es l’exigéncia amb la quala d’escrivanas e d’escrivans, obèrts, cultivats, sovent joves, se dedican a lor òbra. Dins la seguida d’una tradicion tostemps viva, la poesia sèrva una plaça importanta dins la produccion que recebèm. Mas la novèla, lo roman, lo « polar », las ficcions, mai o mens autobiograficas, los relats de viatges, las traduccions… obrisson mai que mai los espacis novèls de l’imaginari occitan.

Un pauc de sciéncia-ficcion. En 2119 cossí imaginatz Lo Gai Saber del futur ?

Fa mal dire. Mas abans d’i soscar, cal prendre la mesura de tot çò qu’avèm a complir se volèm somiar a nòstra subrevida a totes. Cal pausar primièr las referéncias culturalas comunas dels Occitans. Dins l’encastre literari, a costat d’edicions adaptadas pels joves e pel grand public, aquò passa per d’edicions sabentas de nòstres autors màgers, dels trobadors fins a uèi, edicions ont la metalenga siá d’ara enlà l’occitan. Supausa tanben de concebre e programar la traduccion en occitan dels caps d’òbra de la literatura universala. Non podèm tanpauc imaginar un avenir per l’occitan sense una generalizacion de son ensenhament sus lo territòri de las quatre regions occitanas. Aquò non pòt advenir que se los Occitans prenèm nòstra destinada en mans. Lo Gai Saber s’adaptarà a aquelas evolucions necessàrias e, bensai, contribuïrà a las pensar.

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !