Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

De jornals en revistas, l’aventura de la publicacion occitana

Se festejan aqueste an los cent ans de la revista Lo Gai Saber : es l’escasença de tornar sus la riquesa que representan las revistas, los almanacs, los jornals, publicats dempuèi lo sègle XIX sus tot lo relarg occitan. Lo Cirdòc i consagrèt recentament una polida mòstra : Occitans a la revista ! Una istòria de la lenga e de la cultura occitanas a travèrs la premsa e las revistas. Voldriam aquí assajar de metre en relèu la diversitat d’aquelas publicacions qu’es a l’imatge de la varietat dialectala e de l’immensitat de l’espaci cubèrt per la lenga d’òc, mas oblidarem de mond, segur, e vos pregam per avança de nos desencusar… L’anniversari del Gai Saber nos permet tanben de nos sovenir que la revista perigordina Lo Bornat a mai de cent ans, tant coma la revista Reclams que despassèt los 120 ans, la revista OC que ne compta 96… La durada dins lo temps ! Es la pròva bèla de la pertinéncia d’aqueles batèus de papièr que viatjan contra ersadas e tempèstas e que contunharàn de viatjar se i a encara d’abonats, de sostens regulars, una vertadièra energia collectiva darrièr e, saique, de sostens financièrs… Alara, abonatz-vos e fasètz virar !

A l’origina

La lenga d’òc, lenga d’escrich tre sa quita naissença, garda en ela la marca prigonda d’aquel temps medieval ont foguèt l’una de las primièras lengas romanas dotada d’una grafia, d’una nòrma, d’una gramatica. La seguida de l’istòria, la coneissèm, es una pèrda progressiva de plaça dins los domenis literari, administratiu, scientific, brèu totes los domenis diches « enauçats ». E pasmens, malgrat aquò, sensa relambi, i aguèt de femnas e d’òmes per l’aparar, la promòure e l’utilizar a l’escrich, la difusar e assajar de la far sortir d’un usatge oral unenc. Es l’aventura bèla e longa de l’escrich en occitan, lo cors inagotable d’un flume escondut, amb sas resurgéncias, sas secadas, sos afluents e sas confluéncias. Vos propausam, dins aqueste Diari, de seguir aquelas aigas, aquelas sòrgas multiplas que religan e asaigan l’immensitat del mond occitan, dins sa varietat e sas evolucions istoricas, politicas, linguisticas o simplament culturalas. Festejam los cent ans d’una revista màger dins nòstre entreten amb Joan Salles-Loustau, director del Gai Saber, anam al rescontre d’un actor de la premsa occitana en Provença, Michel Neumuller, cap-redactor d’Aquò d’Aquí, e David Escarpit nos fa descobrir la premsa politica bordalesa de la fin del sègle XIX… D’un cap a l’autre d’Occitània, es un biais, pel Diari, de s’inscriure dins aquel univèrs de las revistas d’expression occitana e de li rendre omenatge. Coma o disiá tant justament Ismaël Girard, fondator de OC : « Apartenèm al mond » ; reprenèm uèi aquela frasa rica de sens per esperlongar e contunhar lo trabalh, conscients de tot çò que i a darrièr, davant e a l’entorn de nosautres.

Far lo ligam

Es al sègle XIX que tot comença vertadièrament amb lo desvolopament de las tecnicas e dels mejans de difusion modèrnes. Almanacs, jornals e revistas en occitan van rapidament far flòri dins un periòd particular de renaissença a l’entorn de la figura de Frederic Mistral e del movement del Felibritge. Lo poèta de Malhana aviá ben comprés l’importància d’una publicacion regulara per bastir una ret, un malhum que religariá totes los defensors de la lenga d’òc. Lo famós Armana Prouvençau es la resulta d’aquela reflexion, serà seguit puèi per lo jornal L’Aiòli e per tota una miriada de publicacions divèrsas sus Occitània tota, cada escòla felibrenca, quasiment, aurà son jornal o sa revista. Las publicacions en occitan meton en relèu una volontat d’escambis, un vai-e-veni, una circulacion d’idèas que son essencials per far viure la lenga d’òc de las Alps a l’Ocean, son tanben l’illustracion d’una organizacion sociala, d’una implantacion d’associacions dins cada region, cada vila, de còps, cada vilatge… Es l’epòca de la Campana de Magalouna a Montpelhièr, de La Cigalo a Narbona o Lé Gril a Tolosa, entre tant d’autres ! Es totjorn aquela filosofia que se retròba, puèi, dins los jornals de l’IEO, las publicacions militantas de las annadas 1970, o encara la Linha Imaginòt de las annadas 1990/2000 a l’entorn del movement musical e intellectual anti-centralista del moment. Es encara l’idèa de « ligam » qu’anima ara las experiéncias en linha coma la del Jornalet o dels sites del Diari e d’Aquò d’Aquí, per exemple. Revistas e jornals son d’alhors tanben un luòc de rescontre, los legeires son sovent convidats a participar, a propausar son punt de vista o sa collaboracion, plan sovent las publicacions occitanas son d’espacis dobèrts, liures e partejats.

Espandir, difusar e crear

Partejar es tanben far passar, metre en plaça una circulacion d’idèas e capitar de far viure una cultura e una lenga sus una via transversala, sensa passar per lo filtre de la capitala… Partejar : es difusar un biais d’escriure e reconquistar una nòrma grafica. Foguèt lo projècte, evidentament, de Prospèr Estieu quand fondèt la revista Mont-Segur a la tota debuta del sègle XX. Foguèt lo cas tanben amb los Felibres e l’espandiment de la grafia dicha « mistralenca », serà l’una de las rasons d’èsser de la revista Lo Gai Saber ligada al Collègi d’Occitania e a l’elaboracion de la grafia « classica ». Las revistas son tanben d’aisinas per l’espandiment de la coneissença de la cultura d’òc (istòria, geografia, cultura populara, lenga etc.), assajan de difusar los sabers « occitans » dins una societat marcada per l’escòla francesa que ne parla pas jamai. Aital se desvolopèron de publicacions especializadas, saberudas, que faguèron nàisser la recèrca en domeni occitan. Pensam, segur, a la famosa Revista de las Lengas Romanas que pareis dempuèi 1870 e impausèt, fàcia a l’escòla parisenca de Gaston Paris que denegava l’existéncia d’una lenga occitana, una autra pensada dobèrta sus l’ensem de las lengas latinas. Aquela revista pausèt las basas de la reconeissença internacionala de la recèrca scientifica en domeni occitan. Las revistas literàrias tanben prendràn lo meteis camin en propausant, sovent, de criticas de libres e de reflexions sus la creacion en òc, tornam aquí pensar al Gai Saber mas tanben a OC que se vòl èsser, tre la debuta, un espaci d’expression occitana ancorat dins la modernitat e l’universalitat. Una mena de laboratòri, un territòri d’experiéncias artisticas que perseguís lo viatge millenari d’una lenga de poesia. OC foguèt la revista de la generacion de Max Roqueta, Felix Castan, avant d’aculhir Bernard Manciet e las voses poeticas mai importantas del sègle XX. Sovent amenaçada, OC sempre renaissèt, de longa sul fial, revista freula mas essenciala… E qué dire de Reclams que dempuèi Bearn, en ligam amb l’escòla Gaston Febus, contunha de paréisser e difusís articles e creacions actualas (pròsas, poesias, ensages) en articulacion amb l’ensem de l’espaci occitan, dins una amira panoccitanista ? Pensam tanben al polit trabalh dels Cahiers Max Rouquette que nos porgisson cada an un objècte de qualitat, prigond e solar coma la pensada de l’autor Montpelhierenc. En Provença, cal pas doblidar la plaça tenguda per la revista L’Astrado que met en lutz la coneissença de la cultura e de la lenga d’òc en Provença e porgís un espaci per la literatura contemporanèa en provençal e en grafia mistralenca. La particularitat d’aquela revista es la plaça que daissa tanben al francés dins sas paginas, es una revista bilingüa, emai l’occitan ne’n foguèsse la lenga principala.

Uèi, s’informar en occitan ?

Podèm pas clavar aquela presentacion del dorsièr sens evocar la fin de la parucion de La Setmana en julh de 2018… Foguèt un vertadièr setmanièr portat per una entrepresa, la societat cooperativa Vistedit, e non pas per una associacion de lèi 1901, coma de costuma. Pareguèt sens discontunhar dempuèi 1995 ; mai de vint ans d’una aventura professionala a l’entorn d’una sola idèa : informar en occitan. L’anoncièt tre sa naissença, la tòca èra de « comolar un voide » : concentrar en qualques paginas las informacions ricas e divèrsas que tòcan a l’identitat culturala e lingüistica d’Occitània, propausar un agach occitan sul mond tanben e « anar veire çò que fan los autres ». Victima de las realitats economicas dificilas per la premsa papièr al sègle XXI, en general, e per la situacion encara mai complicada de la premsa occitana, La Setmana deguèt metre la clau jos la pòrta mas demòra un exemple. Pensam d’alhors a la version en linha de La Setmana qu’anoncièt la conquèsta de l’espaci numeric pels mèdias en lenga d’òc. Ara existís lo Jornalet, 100 % en linha, per exemple. Lo mensual Aquò d’Aquí demòra un pauc solet1 dins lo païsatge, es un mensual d’informacion provençal en granda part en occitan que se dobrís de mai en mai a las autras varietats (veire l’entrevista 3 questions a Michel Neumuller).

            L’escomesa del sègle XXI es benlèu aquí : la revolucion numerica e lo borrolament de las practicas dels legeires càmbian las règlas del jòc. La granda varietat de fòrmas e las ofèrtas multiplas de las revistas, jornals, magazines e autres, en occitan, deu pas escondre la dificultat de la difusion e la fragilitat economica dels projèctes. Sètz vosautres, legeires, que tenètz la clau de la lenga. Contunharem de nòstre costat, al Diari, de seguir la dralha largament dobèrta pels davancièrs e de parlar de totes los qu’òbran per l’escrich occitan que, o sabètz plan : « la fe sens òbra mòrta es ».

————————-
1 – En Itàlia, podèm citar tanben lo jornal Ousitanio Vivo, bilingue occitan/italian consagrat a l’actualitat de las valadas occitanas, o lo mensual provençal Prouvenço d’Aro, entre autres…

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !