Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Domenja Lekuona – Entrevista radioactivista

Domenja Lekuona – Entrevista radioactivista

Creatora de contienut radiofonic dempuish mei de 30 ans, Domenja Lekuona qu’a un percors actiu e activista de cap tà la cultura e la mediatizacion en lenga nosta. Ger a La Votz de Noste, a Ràdio País, uei preu web dab los podcasts de resisténcia suu blòg Hadiu.eu, qu’a obrat hens aqueth mitan mediatic en tot confrontà’s au politic de contunh. La ràdio que la permetó exprimí’s e pelejà’s tà la soa cultura, en ligam dab lo territòri, lo monde qu’i damoran, e ua societat occitana qui’s vòu har enténer.

Quin e descriverés la toa activitat ?

Que soi productora de ràdio, « autora multimèdia » com e’s ditz. Que m’interèssi a l’edicion e a l’escriut. Que hesói estúdis d’istòria e de documentacion, puish qu’èi hèit cronicaira de ràdio e autes mestièrs. Que’m soi interessada a la premsa e a la premsa occitana, au moviment de la ràdios locaus au moment de l’esclatament deu monopòli en 1981. Que compti au mensh 26 ans de benevolat au servici de ràdios locaus occitanas ! (arríders) Que’m soi realizada a har tot açò : pojar a un emetedor de castèth d’aiga, reparà’u, véder quin fonciona, anar véder aus politics, pleitejar, cercar sòus tà har foncionar lo tot, eca.

Quin ès arribada a deféner l’occitan en tot produsir contienut radiofonic ?

Dens las annadas 80, que i avé ua grana implicacion tà las escòlas Calandreta. Mes que calé anar mei luenh e hargar tots los utís. Que i a avut l’Amassada entau país. Qu’èram dejà rics de hèra de causas ací en Biarn : dus editors, las revistas literàrias… Mes a la ràdio tanben, que calé estar-i. Que soi estada recrutada coma cronicaira per ua ràdio locau. En 1981, que ns’èm engatjats a apitar ua ràdio – La Votz de Noste – hens la filiacion de Ràdio Ador-Navarra. Que i avé tot a inventar ! A l’epòca, que portàvam las caishetas en bus d’un estúdio a l’aute, quan i avé mantuas antenas. Har ràdio n’èra pas mauaisit : que i avé un benevolat tarrible, e sustot, ua enveja de liberar la paraula. Uei ne podem pas imaginar la desbondada qu’èra ! 2000 ràdios, mes hèra chic en occitan malurosament. En las annadas aquestas, la transmission de la lenga ne’s hesèva pas mei en familha. Mes la lenga qu’ei la proprietat de tots, las ràdios qu’aurén devut har contienuts en occitan.

Quin èra lo contèxte de practica e de compréner de l’occitan ?

N’avem pas idea deu contèxte de diglossia d’aquera temporada. Los entervistats occitanofònes de díser : « e lo micro e va arrevirar çò que vau díser ? » En 1983, que hesom un sondatge : qui escota a Ràdio País e perqué ? Qu’avom la suspresa de constatar los occitanofònes èran majoritaris enqüèra, dab un taus de compreneson de mei de 80 % ! Lo monde qu’an besonh d’escotar la lenga, tau coma las autas lengas deu territòri, coma lo basco, lo portugués. Atau que prenem consciéncia que i a un país, que i a quauquarren qui’s hè, ua valor qui’s pòt partatjar.

As tostemps pagerat l’enjòc politic d’un mèdia locau ?

Un mèdia, qu’ei un rapòrt de fòrça. La ràdio ne còsta pas gran causa a realizar, mes qu’èm presoèrs de l’Estat. Que cau l’autorizacion deu CSA, qui decideish de tot. Qu’èm a la merci de las decisions politicas. Que m’èi arribat de demandar lutz suus finançaments ocultas enter politics e mèdias locaus. Tà tots, en la nosta societat, las cartas democraticas que son faussas. Que’n cau estar conscient, damorar a l’argüeit e non pas daishar passar arren.

Qué pensas de l’ahar Vistedit, a la fin deu jornau La Setmana e de las autas publicacions de la societat d’edicion, notadament entau public joen ?

Aquiu qu’ei un simbèu qui estó atacat, 24 ans d’istòria e de combat. La premsa escriuta que se’n ved de faiçon generau. Mes la responsabilitat deus elegits qui an decidit de la mòrt de la Setmana, en non pas ajudar e finançar ua SCOP de premsa, que damora sancèra. Que podem jutjar de la qualitat, deu nombre d’abonats o qué que sii. Mes ne tuam pas un utís ! N’i a pas pro de cooperativas hens la nosta societat occitana. Qu’ei tota hèita d’associacions, d’intermiténcia, de precaritat, de benevolat… Ne va pas. Qu’avem perdut çò de possible. Que marcham suu cap ! Quin vam har taus mainats ? Qu’avem besonh causas escriutas entaus petits. Que’us hè besonh la huelha de papèr, la letra d’imprimeria.

Qué pensas de la premsa qui’s numeriza uei ?

Dab internet, qu’ei enqüèra mei aisit de copar la hont. En temps de crisi, la ràdio que damora. Las ondas ràdios be son utilas, mes qu’èm luenh d’ua societat on ns’apoderam los utís informatius ! Nosauts a la ràdio, que n’èram a pensar a ua redaccion multimèdia, un pòle de mutualizacion, ua ràdio escolara tà formar e sensibilizar las joenas generacions… Lo monde qu’an l’impression de’s poder informar, pr’amor d’anar sus internet. Que tròban lhèu un començar de responsa, mes qu’i manca ua vision.

E’t descriverés coma activista ?

Que’n soi, be. Que soi ua dalhaira d’OGM, que’m soi batuda tà la linha Pau-Canfranc, a har a las esconetas dab los gendarmas (arríders)… Adara que i a monde mei joens dab tecnicas mélhers, lhèu ! Que pensi ei important de pausar actes. De tota mòda, ne se’n sortiram pas shens aquò har. Cada generacion qu’inventa quauquarren. Que s’i cau hidar. E hidà’s los uns los autes. E har seguir las malhas deu brocat.

A prepaus de l'autor

Caroline Dufau

Bearnesa expatriada a Tolosa, Carolina Dufau, dicha Carò, es una artista de terren, mai tots-terrens, de la cantèra, art que mestrèja "de com cau", fins a la vidèo al dintre del Collectiu Dètz. Carò canta dins lo grop 100% femenin Cocanha e dins d'autras formacions, e es tanben redactritz al Diari.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !