Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

GASCONS CAP E TOT ! E après ?

Que leigi tot dia sus Internet novèlas frescas e vielhas deth Esperit gascon, afirmacion fòrta d’aver a estar gascons cap e tot ! Que trobam aiqui, de Samatan a Anglet, e totis eths parçans deth Bearn, deras Lanas, e d’entorn, ua volontat de mantier era gasconitat, en prumèr de díser çò qu’ei Gasconha en territòri e en Istoèra, dera gastronomia ath blason, era musica, era dança e era literatura… Que nos lecam eths pòts d’aquera saborosa garbura e que’m plasi a léiger tots aqueri coplets ara glòria deth Èster noste. Qu’avem aiqui monde que no baishan pas eth cap fàcia a monde que no pensan qu’a normalisar, e que dèishan créser ara possibilitat d’un occitan centrau estandardisat.

Gascons cap e tot siem doncas! Mes ara reflexion que nos podem sentir petits en compareson deth francés, aquera lenga que, se’n cresem eth President dera Republica Francesa, president tanben dera francofonia, no apartié solament ara França, mes ath Monde. Cu de nosauts no volerià que subrevive eth francés, era lenga qu’avem apresa e que parlam tot dia qu’ac volham o non. Solide ! Qu’avem a deféner eth francés miaçat peth « franglés » que nos envadeish, e peth abandon de tròp de monde en França mèma. S’era vocacion universalista deth francés ei reconeishuda mondialament, n’ei cap a nosauti d’arrefusar-la.

Era nosta vocacion, se’n i a ua, qu’ei diferenta. N’ei cap mancar de fiertat d’ac díser. Qu’ei díser çò qu’èm e « qu’èm ce qui èm », coma cantan eths de Semiac, n’èm cap mens o mes que d’auti, qu’èm diferents, qu’èm d’ua tèrra entre duas mars e tres montanhas, ua mosaïca de pòples e de parlars. Gascons tiò! Que siam de Bearn, deras Lanas, d’Armanhac, de Coserans, d’autes lòcs, Gascons amassa que nos podem sentir, que nos intercomprenem.

Mes que podem, que devem, anar mes luenh, Ja no volhan mantuns gascons enténer a parlar d’ « occitan » ne d’ « Occitania » e vertat que nos an farlabicat ua « Occitanie» on deguns no s’arreconeish – que gausi pensar qu’un dia escotaran era leçon d’un Camelat o tanplan era d’ua Filadèlfa de Gèrda, qu’entenèren eras cigalas de Mistral e deths de Provença. Per ma part, que preni tostemps plaser a léiger eras òbras que nos an deishat, e era Belina de Camelat o era Bernadeta de Filadèlfa que’m fèn tostemps pensar ara Mirèio de Mistral.

E tornem-ac díser : era familiaritat pregonda damb ua tèrra n’empacha cap un agach universau !

Be somiava d’era Filadèlfa quan canta : 

Que canti ua chòia de noste
Qui, pèdescauça, a travers brosta,
Peths terrèrs e peths arrabents,
Pura de uelhs, sana d’aurelhas,
Gaitè ras crabas e ras oelhas
Dentiò dotze ans, per tots eths vents”.

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Far un don al Diari

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !