Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

Filadèlfa de Gèrda – Incarnacion deth Felibritge gascon

Qué de comun entre Lluis Llach e Filadèlfa de Gèrda ? Arren, ça vos anatz arríser ! E pr’aquò qu’è trobat açò : coma tots eths Catalans, Lluis Llach que fè borir eth Camp Nou en cantant eth imne L’estaca, « segur que tomba, tomba, tomba » « si estirem tots, cairà», era nosta Filadèlfa era tanben qu’apèra eths Bigordans a fèr caiger eras cadeas deth poder en eths sièus Crids :

« U tems venguerà – que venga !
D’ora que venguerà !
U tems – que’d Mèstre se’n venga !
Qu’era còrda petarà !

Còrda o estaca, un mème simbèu ! Ua mèma volontat de liberacion !

Deths escrivans gascons que podem díser felibres, e d’auguns de nauta pagèra coma Camelat e Simin Palay, qu’ei Filadèlfa de Gèrda que’m sembla eth mes plan representar eth esperit e’th còs deth Felibrige. Rèina deth Felibrige que fuc a bèra pausa. Desquida d’un vilatjòt de Bigòrra, Baniòs, que venguèc ua borgesa en aunor ena bona societat quan se maridèc damb sénher Requier. Mes no serà Filadèlfa ni era poetessa d’un canton ni ua dauna de salons, que darà vam coma cap a un temperament excepcionau, a ua consciéncia unica dera destinada dera lenga, dont crida era mort en eths Crids, sense pr’aquò jamés baishar eth cap, benlèu possedada deth saunei d’ua renaishença improbabla. En aquera poetessa, òbra e vida que’s confonen, era poesia que l’abita tota, coma era fe abitava Bernadeta, personatge e títol d’ua deras sièvas melhoras produccions. « L’inspirada de Bigòrra » que s’a podut aperar Filadèlfa, e coma aquera apellacion li va plan !

Solide, n’an pas mancat eths esperits tostemps en avança enà fèr-li repròche dera sièva adesion ara fin ath maurrassisme e mèma ath petainisme, mes que la cau seguir en sièu flumi de vida enà compréner quin a podut arriba’n aiqui. Aplaudida e coronada enas felibrejadas, enas fèstas dera lenga, « de Bordèu dentiò Marselha », de Gasconha a Provença e mes enlà, que fuc pr’aquò tostemps malurosa, desesperada, de véser se n’anar « Ed nom, ed us, dentiò ra lenga » deth país occitan, dont adoptèc era grafia ara diferencia de plan d’autes. Brembem-nos que Mistral tanplan reneguèc eths amics revolucionaris de 1848 que tant avia esperat d’eris e qu’au avian crudèlament decebut. N’a cap besonh de desencusas era dauna que se’n tornèc acabar sa vida en sièu vilatge enà cossirar eths sièvis, e tostemps pròisha deths « simples » que celèbra en un roman, Eux. Un gran còr, ua votz e ua beutat a desvelhar eths morts, ua òbra deras prumèras, reconeishuda e publicada peths Anglade, Praviel, Privat, Salvat, en 1930, era presidenta deth comitat d’edicion, ua òbra que s’amerita d’èster portada ath lum e en prumèr reeditada !

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

Laissar un comentari

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Soscriure  
M'assabentar quand

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Compte-rendut: Lo Diari, vòstre vejaire nos interèssa !

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Los darrièrs comentaris

    Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

    Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

    Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

    Avètz soscrich amb succès !