Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

De Gensemin e deths autes…, nostes poètes populars…

Eth tant novèu e tant viu movement deths « Gilets jaunes » que s’ameritarià poètes coma agèrem en Occitania aths siècles passats, e sustot en siècle XIXau. Que vos inviti a tornar draubir La nouvelle histoire de la littérature occitane on Robert Lafont e Christian Anatole evòcan tant sabentament tots eths que’s pòden aperar « poètes-obrièrs », Gensemin eth perruquièr d’Agen eth mes coneishut pr’aicitau, mes plan d’autes, coma G-A Peyrottes, terralhaire de Clermont-l’Hérault, qu’arriba a junher obrierisme e expression occitana, eth gran felibre Victor Gelu filh de bolangèr que farà mantuns mestièrs, e darà era paraula a tots eths mestièrs deths barris populars de Marselha mes sustot fè enténer era colèra deth monde praube :

« fòra ! Lo sang que nos rèsta a lo bolh !
fòra ! Sangsucs,   qu’avetz la gòrja plena ! »,

e, entre autes, coma èm a Tolosa, Louis Vestrepain. Arrestam-nos ua estona sus aqueste, qu’ètz plan de monde a conéisher era rua Vestrepain deth costat de Fontaine-Lestang, e benlèu vos ètz arrestats devant era estatua d’aqueth cordoer-poète en Jardin… deth Grand Rond, autant díser deth… Rond Point ! De que balhar idèas aths que manifèstan uei ! Que publiquèc Las espigos de la lengo moundino en 1860, satiras on denóncia « Les furets del numerari ou les banquerouties fraudulouses ». Tostemps d’actualitat ! Cresasque vos amusaràn mes aqueri vèrses de Les detz coplets de raretats, ua fatrasia :

« A la coeta d’una mosca
an atelat un monard
per anar tirar la posca
qu’òm vei al fons de la mar ;
pel trauc d’una canavera
d’astronomes allemands
sus un bròc de galinèra
an vist pondre d’elefants…»

Un esprit satiric que no manca pas d’umor e de fantasia.

Eth mèstre pr’aquò qu’està eth Gensemin (Jasmin) que boludèc horrèras de monde, paradoxalament plan acuelhut a Paris per grans coma Lamartine, Sainte-Beuve, Nodier qu’au avia « descubèrt » ena sièva botiga de perruquièr. Jasmin recitaire coma no’n i a, que, ça nos disen Anatole e Lafont, viatgèc de part en part d’Occitania, peth compte d’òbras de caritat, qu’aurà en fin de vida cuelhut 1.500.000 francs, integralament balhats aths praubes, que fic 1200 amassadas, pertot esperat, aplaudit, saludat en deliri, vedèta populara ! (que reviri eth perpaus d’Anatole e Lafont). Gensemin qu’èra abitat d’ua fè incredibla ena nosta lenga : « Lo puple fidèl a sa mair serà gascon, totjorn ! E franchimand, jamai ! ». Tiò, que’s disià gascon, tot lengadocian qu’au pensariàm uei, mes aquò n’au tracassava pas, qu’avià eth soci d’un parlar polit, expressiu, sense tròp de francismes, e se podem pensar qu’ei passat de mòda, quina frescor totun ena paraula d’aqueth poète vertadièrament popular ! 

Que i a uei ua susmauta inedita, formidabla, ua colèra populara que no’n acaba de fè’s enténer, on son eths poètas que poderiàn acompanhar aqueths eveniments ? Aiqui que podem mesurar tot çò que s’ei perdut, e que’s disià dejà enas Eglògas de Pey de Garros.

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Anóncia

Lo CalenDiari

Obrir lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !