Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

ETH LIURET

A Ercé, en Coserans Naut, qu’aperavam liuret çò qu’eth monde apèran milhàs. En çò noste eth milhàs qu’èra eth nom deth pan de faria de migròs (milgròs) qu’ei a diser de milhòc, ua varietat montanhòla de milhòc, de gran mes redon e rogenc, que vienia coma cau ena valea deth Garbet, e sense irrigacion !

Eth liuret, qu’au fasiam cada an après aver matat eth pòrc, pr’amor que s’i metia « fritons», que d’auguns apèran « gralhons », trocets de grèish de pòrc cueits, sol assasoament deth liuret, o pòc se’n manca. Era fabricacion deth liuret qu’èra ua ceremonia ! Tota era familha qu’i prenia sa part ! Era mair qu’alumava un foc deths bèths en larèr, un foc de darnas de fag, eth pair qu’avia sortit eth cacet (pairòu) gran de coire qu’avia d’èster plan netejat e lusent, tots dus qu’avian preparat era faria de migròs barrejada de quauquas punheradas de faria de blat, e passada coma cau ara seda. Que pausavan eishús eth trespès eth cacet pro remplit de lèt, aleugerida de quauquas còças d’aigua, un chic de sau, duas fuelhas de laurièr, eths fritons quan eth liquide boiria, e qu’ei tot ! Eth moment importent qu’arribava : versar era faria a mesura, en mantuns còps, e d’aqueth temps boludar, boludar, damb ua longa cuelhèra de boès, ua espatula casa-fèta, que no s’arrape era pasta e que no s’i fagan gorlups. Qu’èra aquò eth trebalh ! Eth pair que tenguia eth cacet un chic encantat, qu’au fasia virar just çò que calia quan calia, u’aute que versava era faria, un tresau que fasia anar era espatula, tot aquò damb era calor deth foc qu’èra passada en cacet ! E que durava, que’n fasiam un plen cacet ! No’s calia cap trompar, qu’aviam d’arrestar ath bon moment, quan era mair disia qu’èra cueit ! Alavetz eth pair que’s permetia d’arrosar eth enfant d’ua bona còça d’aiguardent, dera que fasiam cada tardor quan estava quauques temps eth alambic dejós eths marronièrs deth Prat Vesiau.

Eths dus ainats qu’èram invitats a préner era nosta part deth trebalh, autant que podiam, e que nos agradava ! Qu’èram encargats de preparar era taula grana on eth pair anava poder ara vuedar, eishús era toalha blanca saupicada de faria, eth cacet tot caut encara e audorent. Que calia encantar era taula just enà que s’estenèssa era pasta coma cau, d’ua bona espessor pertot. De còps que no èra pro grana era taula ! Mes grands eths apetits, nombrosa era familha, e en eths dias a vier, eth liuret que seria fèsta, passat ara padena damb ua mica de burre e un chic de sucre.

Copyright : 1 – Une pintade à Montpellier / 2 – Bienvu Bobby

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !