Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Dominique Pauvert

Un trabalh a l’encòp dins los libres, l’escrich, e sul terrenh, dins la cultura populara viva ?
Òc, primièr, i aguèt una descobèrta : lo libre de Claude Gaignebet, Art profane et religion populaire au Moyen-Âge. Foguèt un « chòc ». Comprenguèri que, per retrobar las religions preïstoricas, caliá cercar del costat d’aquelas tradicions, d’aqueles rituals, d’aqueles cultes de Sants « estranhs » etc. Après, passèri a l’etapa superiora : faguèri lo torn dels Carnavals. Cada annada anavi a las Fèstas de l’Ors, en Vallespir, Arles sus Tech, Sant Laurenç de Cerdans e Prats de Molló venguèron de luecs familièrs, una segonda familha. Anèri a Bielsa, en Aragon, per la fèsta dels òmes salvatges (trangas) e de segur, tornèri al mèu, e m’interessèri als « sofla-a-cuols » de Nontronh… la basa, qué ! Ai vist, sul terrenh, que las causas èran coerentas, que i aviá una logica e de ligams estreches entre cada fèsta. Comprenguèri que las fèstas carnavalescas èran una mena de « reïnicializacion del mond », de retorn cap a la naissença, cap a la debuta de tot, a rebors del debanament dels relòtges e de la corsa del solelh. M’avisèri de la dimension « mitica » e m’espantèri de véser que lo mond, sens o saupre, èran dins la « contunhacion » de quicòm de pagan e d’ancestral.

Dominique Pauvert

Dominique Pauvert es l’autor d’un libre essencial : La Religion Carnavalesca, qu’es lo quatren numèro de la colleccion consagrada a l’etnomitologia populara : « De temps pacan », de las edicions « Lo Chamin de Sent Jaume ». Son trabalh es una sintèsi clara e plan documentada que, en s’apiejant sus la pintura, la literatura, la dança, los contes populars, las enquèstas etnologicas, l’arqueologia (entre autras causas), assaja de retraçar los contorns d’un continent negat : l’Univèrs de Carnaval. En delai de la simpla fèsta d’inversion dels còdis costumièrs, es tot un sistèma, tota una estructura, tota una religion (al sens primièr del tèrme : « religar las gents ») que nos apareis, subran, coma una evidéncia qu’auriam pas jamai pogut véser, en fàcia.

Dominique Pauvert, sètz presentat coma un « etnomitològ », de qu’es aquela bèstia ?

« Etnomitològ », es un tèrme qu’existís pas. Nos sèm inventat aquel « títol » amb ma femna, Christine Escarmant, per designar nòstre trabalh d’etnològs atentius a la mitologia que nos enròda. Miquèl Chapduelh, puèi, se reconeguèt tanben dins aquela apelacion. Nos sèm avisats qu’aviam una mitologia, tan coma la mitologia antica, grecoromana, la dels vikings, just aquí, esconduda dins la cultura populara. En França, i a la Societat de Mitologia Francesa, que s’inspirèt del trabalh que faguèt Jacob Grimm en Alemanha, mas lo nom nos pausava problèma : caliá tanben prene en compte la diversitat culturala e linguistica del territòri e escapar a l’adjectiu reductor « francesa ».
Dins vòstra vida, coma Carnaval es arribat ?
Carnaval es pas arribat dins mon enfància. Pichòt, aviái ges de ligam amb lo mond carnavalesc, a despart de las fèstas d’escòlas classicas… Al mèu, a Plazac en Dordonha, i aviá pas de tradicion de carnaval popular fòrta. Mai tard, m’interessèri als Indians d’America e legiguèri tot çò que trobavi sus eles, m’apassionèri per sas tradicions, son mòde de vida en armonia amb la natura etc. Puèi, cabussèri, tèsta primièra, dins la Preïstòria (cal dire qu’en Dordonha, sèm servits !). Trevèri los sites arqueologics, cerquèri los dolmèns e las pèiras levadas e venguèt aquel sòmi de tornar trobar las religions de la Preïstòria ! Venguèt tanben l’occitan, en mai d’aquò, o en ligason amb tot aquò. Faguèri d’estudis d’Istòria e passèri l’agregacion, venguèri professor tot en consagrant de temps per la recèrca. Pauc a cha pauc, Carnaval s’es impausat dins mon trabalh.
E venguèt, tanben, la pintura flamenca (Brueghel, Bosch), per vos ajudar dins vòstra reflexion ?
Òc. Jerôme Bosch e sos contunhadors, coma se ditz, puèi Brueghel, los coneissiái dempuèi de temps. Es un amor d’enfància. Èri enfachinat per aquelas pinturas, ai adonc una coneissença anciana, madurada, quasi naturala d’aqueles tablèus, subretot d’aqueles de Brueghel. Los aviái pas jamai analisats, mas i banhavi dedins… se se pòt dire ! A la legida de Gaignebet, ja, comprenguèri que i aviá un ligam amb Carnaval. Dins mon trabalh e mas recèrcas, puèi, las causas venguèron claras : aqueles artistas an mes en lum la coeréncia entre la cultura populara carnavalesca e la cultura sabenta de l’Antiquitat. An creat una Renaissença, a lor biais, en investissent tota aquesta cultura populara qu’èra quotidiana, a l’epòca, dins la creacion picturala.
Evocatz Rabelais, ben segur, mas tanben los trobadors e la literatura barròca occitana, i a tot un trabalh de far tanben d’aquel costat ?
Après Rabelais, la literatura francesa oblidèt Carnaval mentre que la literatura occitana barròca (sègles XVI e XVII) es pastada de referéncias carnavalescas e, coma Bosch e Brueghel, a sauput realizar la sintèsi entre cultura sabenta e cultura populara. En cò dels trobadors, avant, i aviá tanben aquela dimension. I a, aital, una tençon entre Raimon de Durfòrt, Truc Malec e Arnaud Daniel qu’es, clarament, l’evocacion del ritual dels « soflacuols » coma l’aviam a Nontronh, per exemple. « Soflar al cuol » amb un bufet, es una dança carnavalesca, obscèna, que remanda a un ritual precís : far circular las armas (los bufes). Los tèxtes occitans, segur, nos dònan d’entresenhas e son, sovent, clafits de referéncias a tot aquel univèrs popular.
La linguistica tanben vos ajudèt, propausatz d’alhors una etimologia de Carnaval qu’es, d’un cèrt biais, revolucionària…
Revolucionària, sabi pas. Soi jamai estat convençut per l’etimologia oficiala de « Carne-Levare » que fa referéncia al quaresma que seguís lo periòd de Carnaval. Las autras ipotèsis, me semblava que foncionavan pas nimai ; mesclan sovent de latin e de galés, d’un biais estranh… Alara anèri véser del costat del celtic e trobèri la rasiga « carn » que designa la « bana » e lo mòt « valos » que designa lo « senhor », lo « mèstre ». « Carnvalos » designariá aital lo « Mèstre de las banas », un Dieu que podriá èsser lo famós Cernunnòs cèlta, lo Dieu de las riquesas sosterranhas, l’equivalent del Dionisi de Grècia… Carnaval es ligat, pensi, a aquel culte. En occitan, una meteissa paraula « masc » ten una tripla significacion : designa a l’encòp lo desguisament, lo personatge misteriós del « sorcier » e lo fach de « mascarar », d’ennegrir la cara : sèm aquí al còr d’una religion carnavalesca…
Una religion, alara, preïstorica ?
E òc, e n’avèm de pròvas ! Las Fèstas de l’Ors del Vallespir, per exemple, se retròban en plena Siberia, ont una populacion animista realiza los meteisses rituals, inversats… En etnologia, aquò vòl dire que i a una meteissa origina. Lo mite de l’òme-ors se retròba dins tot lo relarg eurasian (e mai luènh, en America del Nòrd), es el que donèt lo famós conte Joan de l’ors. Los chamans siberians an un costum tipic que rapèla lo vestit del « petaçon » de nòstres carnavals europèus. En fach, Carnaval se dèu pas limitar al periòd de febrièr/març mas marca los cicles sasonièrs tota l’annada, a la prima, a la fin de l’estiu, a la Totsants, a Nadal… Es, cada còp, un moment de passatge : los mòrts se mesclan als vivents, i a plus de diferenciacion. L’Autre Monde fa son aparicion dins nòstra realitat. Es una vision chamanica que remonta segurament als atges primièrs. Dins la cauna de Bernifal, pròcha de las Aisiás, l’ors e lo rèn amb sas banas grandas aculhisson lo visitaire… Los orses dels carnavals basques pòrtan de banas tan coma los fachinièrs d’Asia !
E uèi ? I a encara una plaça per l’esperit de Carnaval dins lo mond actual ?
Es vengut mai que complicat. Pasmens, es sempre estat complicat per Carnaval, dempuèi bèl temps. Carnaval foguèt enebit e combatut per las religions monoteïstas, per la Republica… Foguèt recuperat e vojat de son sens, tanben, mai d’un còp ! Amb Cristina, ma femna, assajam de trabalhar per que Carnaval visquèsse, tornèsse dins las carrièras, tot en servant son esperit primièr. Trabalham amb d’associacions o de comunas, coma a Brantòsme, per installar de fèstas carnavalescas dignas d’aquel nom. Carnaval es en dangièr, mas es encara aquí e sa fòrça de subversion es estonanta. La masqueta dels « anonymous » per exemple, simbòl de resisténcia al capitalisme, es eiretada de la tradicion carnavalesca anglesa e fa flòri dins las manifestacions pel mond entièr. Çò segur es qu’avèm besonh de l’esperit, del buf de Carnaval, per, benlèu, « reïnicializar » lo mond.
La religion carnavalesque
Dominique Pauvert
Lo Chamin de Sent Jaume, 2012

Art profane et religion populaire au Moyen-Âge
Claude Gaignebet
PUF, 1985

 

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !