Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Felip Biu – Lo qui shiulava dens l’escuranha

Felip Biu

Lo qui shiulava dens l’escuranha

Felip Biu es professor a l’Universitat de Pau e dels Paises de l’Ador, ensenha l’occitan e lo lengatge siblat (del vilatge d’Aas, Pirenèus Atlantics) ! Es tanben un afogat de literatura fantastica e de sciéncia-ficcion. Revirèt The whisperer in darkness de Howard Phillips Lovecraft en occitan (Lo qui marmusava dens l’escuranha paregut en çò de Letras d’òc, en 2016). Mai recentament, publiquèt lo recuèlh de novèlas Quaranta tres (edicions Per Noste, 2019), es tanben un dels contributors del site internet Diu Negre. Son trabalh de revirada e de creacion dobrisson de dralhas de reflexion fòrt interessantas, l’avèm rescontrat pel Diari.

Lo qui marmusava dens l'escuranha

Howard Phillips Lovecraft
Traductor : Felip Biu
Occitan
Edicion Letras d’Òc, 2016
15 x 21 cm
112 paginas
14 €

Ne'n saber mai

De’n primièr, es que podètz nos parlar de vòstre ligam amb l’occitan, coma l’avètz rescontrada la lenga ?

Qu’èi tostemps entenut la lenga, a casa e au dehòra, per’mor quan èri mainatge qu’èra la lenga de tot dia d’ua bona part deu monde, a la campanha au mensh. Mes com los de casa e s’adreçavan a jo sonque en francés (qu’èra atau quasi pertot), ne la parlavi pas. Qu’èi aprés a la parlar pro tard, a l’universitat, on aví causit l’occitan com opcion. Que m’agradè hèra, de tant qu’après ua licéncia de Letras classicas que passèi lo CAPES d’occitan.

De la lenga a la literatura i a sonqu’un pas, aquel « passatge » l’avètz fach en fasènt un detorn per los grands autors americans e anglés de literatura fantastica e de sciéncia-ficcion ?

Per jo, lo pont enter la coneishença de la lenga e l’escritura qu’estó la traduccion. Tradusir qu’entraina, qu’acostuma a escríver, quan serà las ideas deus autes. Que hè entrar en un procèssus de creacion tanben. Après aver passat sheis mes a arrevirar The whisperer in darkness, sobtament, peu purmèr còp, que m’arribèn ideas de novèlas. Que crei que i a un ligam. D’arrevirar que desbloquè quauquarren hens jo, probable. De mei, la traduccion de Lovecraft qu’estó recompensada peu prèmi Pèir de Garròs ; mei segur de la mea lenga, inconscientament que’m devoi sentir mei legitime entà escríver.

Coma venguèt l’idèa de revirar lo cap d’òbra de Howard Phillips Lovecraft ?

Que voloi participar a un concors de traduccion aviat en 2015 per las edicions Letras d’òc entà sostiéner aquera iniciativa : l’idea de Joan Eygun, qui èra d’estimular la traduccion occitana d’òbras estrangèras, e lhèu de har espelir navèths autors, que’m pareishè hòrt bona.
Que causii aquera òbra de Howard Phillips Lovecraft per’mor que m’avè agradat quan l’aví lejuda vint ans abans. De mei qu’èra braca (n’averí pas avut lo temps de tradusir un tèxte mei long), e que pensavi lo fantastic que podora interessar los legedors joens. Enfin, Howard Phillips Lovecraft qu’ei l’un deus mèstes d’aqueth genre. Qu’ei un autor conegut mes tanben un drin underground, uei enqüèra ; que pensavi que de l’associar a l’occitan que poderé estar bon tà l’imatge de la lenga.

E coma se faguèt, concretament, aquel trabalh de revirada, es que vos sètz apiejat sus d’autras reviradas (en francés o d’autras lengas) es que i aguèt de dificultats particularas ?

Que consultèi d’autas traduccions, francesa e espanhòla mei que mei, entà m’assegurar que comprení plan lo tèxte de Lovecraft e véder quin los traductors s’avèn virat los broncs.
Que m’avisèi en tribalhant, un drin tròp tard tà poder cambiar d’òbra, que Lovecraft qu’avè ua lenga pro complèxa, vertadèrament literària, quan n’ei pas tostemps lo cas deus autes autors de fantastic o de sciéncia ficcion ; que pensi per exemple a Asimov. De mei, qu’ei abstrèita (qu’emplega hèra de noms), mentre qui l’occitan de tot dia ei meilèu concrèt (qu’utiliza subertot vèrbes). Que’m caló tribalhar hèra entà que la lenga de la traduccion ne paregosse pas tròp artificiau.

De la revirada a la creacion, es que i a d’anar-venir ? Es que lo trabalh de reviraire e l’escritura de Quaranta tres, per exemple, se pòdon metre en relacion ?

En los dus cas, que i a un tribalh sus la lenga plan segur. E que’m sembla que m’èi harguat la mea lenga d’autor per l’arrevirada.
Si deisham de costat la question de la coneishença de la lenga hont, jo, dab lo men nivèu de lenga en occitan, qui ei çò qui ei, que tròbi l’arrevirada mei mauaisida tecnicament que l’escritura per’mor que cau estar capable d’ac har passar tot en ua lenga naturau, shens que s’i posca sospieitar l’origina estrangèra deu tèxte.
En un tèxte de creacion, aquera constrenta n’existeish pas. Que podem tostemps virar la frasa com volem e, si cau, cambiar lo quite univèrs tà que sia de bon descríver o que la descripcion qui’n hèm e sone miélher.

Publicam dins aquel Diari, pel primier còp, doas creacions, doas novèlas fantasticas, “La Desliurança” d’Antòni Viguier e “La chausa” de Nicolau Granier. Una novèla generacion d’escrivans en òc tròban donc un territòri liure per s’exprimir ?

Vertat, que’m sembla que la navèra generacion d’escrivans qu’investeish mei que las precedentas lo registre fantastic. L’un deus avantatges d’aqueste, qu’ei que podem escríver shens tròp de pression literària, per’mor n’ei pas aqueste aspècte qui interèssa en purmèra los amators deu genre ; que vòlen subertot ua bona istòria, qui’us empòrte tà un aute monde. Atau, Asimov per exemple qu’ei conegut per aver un estile pro shètre, las arreviradas de Baudelaire que melhorèn hèra los tèxtes de Poe ; n’empachè pas qu’aquestes dus estossen mèstes. Tà començar d’escríver, n’ei pas mau de’s hicar drin per costat, hòra de l’ombra tutelara d’un Mistral o d’un Manciet.

La màger dificultat de l’escritura, un còp qui avem l’ « inspiracion » – ne vau pas díser arren de navèth –, qu’ei de hicar las ideas en mots. Lo risc qu’ei de’s deishar entrainar peus mots, e que lo resultat, shens estar forçadament maishant, ne correspónia pas a çò qui volèm díser.
Que podem méter en relacion l’escritura en occitan e l’arrevirada sus un aute punt : quauqu’un de la mea generacion, qui a aprés la lenga tard, qui viu en un monde francofòne, e qui parla la màger part deu temps en francés, qu’a tostemps de verificar que l’occitan qui escriu n’ei pas un francés mau arrevirat. Quan parli o quan escrivi en occitan, ja pensi en occitan. N’empacha pas que quan torni léger un tèxte men, que l’espii com si èra ua arrevirada deu francés, e qu’ensagi de’u melhorar com ac harí dab ua arrevirada. E d’ordinari que hèi plan per’mor que hè besonh !

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris
trackback
3 Agost de 2020 16h33

[…] Biu, reviraire de Lovecraft per Letras d’Òc (véser l’entrevista) publiquèt fa qualques meses un recuèlh de sèt nòvas que navegan entre fantastic, […]

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !