Seleccionar una pagina

Lume

0 |

Rabablòu ! Lo fracàs de la benda dessenhada francobelga au cinèma

Sabèm coma defuntèt Boris Vian quora veguèt l’adaptacion d’Anarai escupir sus vòstrei tombas. La legenda acusa la marrida qualitat dau filme e dison que l’escrivan ne’n moriguèt. L’artista, pecaire, se ditz, s’èra estofat dins una gabina de projeccion perque l’adaptacion èra tròp marrida. Ma fista, a çò que sabe, la benda dessenhada francobelga a jamai vist de mòrts après sei nombrosei adaptacions filmicas (seriá estat pandemic) pasmens quau ne’n garda un bòn sovenir ? Per intrar drech dins lo subjècte, pense au Gaston Lagaffe de Pèire-Francés Martin-Lavau que sortiguèt l’an passat en salas, me dise qu’urosament, urosament, lo paire dau personatge nos quitèt i a mai de vint ans per pas veire aquò ! Sa chatona, Isabèla Franquin, l’afortís dins un quotidian belga : “Leis actors son mau bailejats, lo scenari es deble e lei gags catastrofics.” La benda dessenhada francobelga es-ti una mission impossibla per se trobar adaptar per lo cinèma ?

Lei dessenhaires de benda dessenhada an totjorn vougut faire de cinèma. Au començament èra lo dessenh e tot aquò s’èra ben engimbrat. N’avián d’ambicions cinematograficas, leis inventaires de la « linha clara ». Dins Gringos Locos de Schwartz e Yann, album-omenatge paregut en 2012, tres dessenhators ninòis e utopistas, Jije (Jerry Spring, Spirou), Franquin (Spirou e Gaston) e Morris (Lucky Luke) decidisson de s’endraiar dins una vièlha Ford Hudson per leis Americas dins l’esperança de trobar d’òbra en cò de Disney. Siam en 1948. Ne’n tornaràn un an puei sens argent e sensa glòria. Gardaràn d’aquela aventura lo biais de trabalhar en chormas, en estúdios e vendràn puei lei mèstres europencs que sabèm. Mai l’enveja d’èstre « Disney ò ren » persistissiá a París coma a Brussèlas. La bòna venda deis albums, possarà cadun, a tard ò a temps, a bastir seis equipas d’animacions, mai de bada, marcarà pas grand monde. De memòria citarai leis estúdios Idefix (e lo remirable Lei 12 Òbras d’Asterix) que cabussaràn per manca de mejans.

En Euròpa, lei dos arts visuaus, benda dessenhada e cinèma, son incapables de correspondre en bòna intelligéncia. Lo cinèma dèu èstre vist en sala e sa recebuda collectiva en public es primordiala. Au contrari, la BD es ligada a l’acte solitari de la lectura es pas apropriat a l’acampada. Lo lector es lo meteire en scèna de sa lectura. Saup d’espereu coma se mòvon lei personatges e se pòu inventar son biais de parlar. Pòu s’arrestar d’espereu sus un dessenh ò l’autre. Seis uelhs son a l’òbra. Es mèstre de son ritme. Es un art, l’art dau lector, dins aqueu sens, ligat a la literatura. Mai lo passatge a l’ecran fa que perdèm tota intimitat, la relacion lector-libre, la velocitat que volèm donar au bolegadís de l’ensems morís. D’aquí la difficultat de faire sentir a l’ecran leis emocions intimas de la lectura. L’univers que se siam apropriats nos es estat raubat per la pellicula. Coneissèm totei lo testimòni d’aqueu dròlle decebut qu’aviá mandat aquela letra a Herge, lo papà de Tintin : criticava la votz dau capitani Haddock dins lei filmes. Èra pas coma l’aviá imaginada, la votz ! Nani ! Ma fista, lo pichon aviá pas tort : pas un comedian e mai un òme qu’a de mestier coma Jòrdi Wilson dins Lo Mistèri de l’Aus d’Aur pòu pas aguer la qualitat de la votz imaginària que se fasiá lo dròlle dins sa cambreta.

La BD, legida a plat, es un art de l’ellipsi. Un decopatge capitat permet lo bòn movement visualizat per lo lector, que saup legir entre lei casas.

L’univers de la BD ten dau dessenh, pas de la fòto. Coma reconstituir un univers de papier per que siá credible ? Leis esteticas d’un Boule e Bill, d’un Tintin ò d’un Gaston tenon dau passat. Pòu pas fonccionar dins lo cinèma d’uei, es anacronic ambe nòstra jovença norrida au videojòc. Se nòstreis eròis de bendas dessenhadas son de classics, d’immortaus, se se vendon sempre, son pas cinegenics. Autre periòde, autre biais d’escriure d’istòrias. Se pausa la question de la caracterizacion deis personatges. Leis òbras deis annadas 30 ò 50 se desenvelòpan a l’entorn de personatges tipes que devon èstre reconeguts per lo vestiment ò la particularitat fisica (un pauqueton coma dins leis filmes muts) : lo gròs nas d’Asterix, lo brocat de Gaston Lagaffe, lo pèu de Tintin. Mai aquela identificacion pòu pas èstre possibla se volèm faire viure un univers versemblable dins un cinèma que perdrà la tissa de seis arquetipes quora vendrà parlaire. Franquin, dins aqueu polit libre d’entrevistas que se ditz E Franquin Creèt Lagaffe (una bíblia) compren pas perque lo monde vòlon sempre adaptar sei personatges en filmes.

Les Aventures de Tintin – Le Secret de la Licorne
(S. Spielberg & P. Jackson)

Boule et Bill © Bruno Calvo LGM

 Per eu, es una catastòfa tre la debuta : a jamai imaginat sei personatges coma d’èstres realistas, l’interessa pas e correspond pas a son imaginari e subretot a son trach viu. Quauqueis annadas mai tard, dempuei lo debut deis annadas 2000, lo cinèma europenc en crisi, ensaja d’inventar lo filme familiau. Tòrna legir sei classics : Valerian, Blueberry, Lucky Luke. Mai, pecaire, lo rendut es sempre anacronic, la reconstitucion estetica rèsta un fracàs. Avèm pas que d’agachar la cabeladura de Marina Foïs dins Boule e Bill per plorar. Se la « mini-vaga » èra de mòda a l’epòca onte sortisson lei libres de gags de Roba, a l’ecran, a l’ora d’ara, la perruca conflada (segurament per faire rire) provòca fòrça geina coma se vesiam una palhassa mau fardada, mal imaginada, e fa que l’univers dau film fa pas reau. Un autre exemple que nos pòu pas semblar versemblable : prenèm lo Spironet… Quau pòu s’identificar a una familha vestida coma de groms deis annadas 40 ? Dins lo promier (e espère darnier) Spirou coma s’identificar a un eròi qu’a pas lo sex appeal d’un James Bond, vestit de roge e parla a son esquiròu ? Montfavet se passeja…

Gaston Lagaffe © Arnaud Borrel

Astérix – Le Domaine des Dieux (Louis Clichy & Alexandre Astier)

Va fau avoar, la benda dessenhada es bòna quora es recuperada per leis estúdios americans e un artista flame que saup faire de cinèma intellectuau e intimista coma saup faire de cinèma popular ; parlarai de Steven Spielberg. Aqueu contaire, fòrça saberut es estat avisat qu’un grand fraire d’Indiana Jones viviá en Belgica. “En 1981 legiguère de criticas deis Aventuriers de l’Arca Perduda, que comparavan mon filme a Tintin, cònta lo realizator. Compreniáu pas ! (…) Alora comandère d’albums de Tintin e aqueste còp, me diguère : aquí, ve, comprene ! » Debut 1983, Spielberg a una telefonada amb Herge que ie dona son acòrd per d’adaptacions de son òbra tant son univers ie sembla pròche. Morís un pauqueton après. Mai ambe la fisança deis ostaus Moulinsart (aquò es pas ren !), de la veusa Herge (que ten lei drechs de l’òbra ambe fòrça gelosia) a poscut puei realizar una adaptacion que tròbe, ieu, tintinofile, bravament capitada. Es pas en filme, es en captura de movement. Aquela tecnica que permet de registrar lei posicions e rotacions d’objèctes ò de membres d’èstres vidents, contrarotlats per un ordenador en 3D. 

Aquela mescladissa de filme e d’animacion capita enfin a rendre l’univers versemblable e ne’n fa un objècte cinematografic d’au jorn d’uei. Spielbeg saup téner lo ritme, lo rire, l’accion, lo suspense, l’intriga e mestreja l’ensems de la colleccion qu’a sachut legir e comprene en creant un scenari originau, mesclatge dau Secret de l’Unicòrn, de La Cranca dei Pinças d’Aur e dau Tresaur de Rackam lo Roge e, ben segur, d’Indiana Jones ! L’univers dau videojòc, ambe la tecnologia, se marida ben amb aquela benda dessenhada dau passat. La seguida realizada per Peter Jackson, mai sempre produsida dau creator de Ready Player One, se fa esperar e deuriá espelir en 2021. Leis Aventuras de Tintin : presoniers dau solèu.

Tot es pas negre sus l’ecran blanc de mei nuech blancas. Pense que lo cinèma europenc possedís de belòias artisticas e comercialas : parlarai deis adaptacions d’Asterix. Es benlèu perque Uderzo e Goscinny, papà dau gallés, collègas dau Pèire Tchernia (« Monsur Cinèma ») èran bravament cinefiles que l’òbra se prèsta ben ai grandei salas. Asterix Legionari, per citar un album, es clafit de reférencia ai grands peplums d’Hollywood. Alan Chabat, ambe fòrça mejans, capita una Mission Cleopatre que saup mesclar rire e aventuras. Pasmens lo filme es bastit a l’entorn d’un comic grandaràs : Jamel Debouzze. Çò qu’empacha lei personatges principaus jogats per Cristian Clavier e Gerard Depardieu d’existir dins sei desguisaments (urosament per nosautres, anave apondre). Uderzo per aquela rason, mai benlèu qu’èra gelós dau succés, e perque sei dos fius preferits èran esconduts per l’umor dei Nuls, a pas reconegut aquela adaptacion pròcha de l’univers dei Monty Python. Recentament, Alexandre Astier, coma Steven Spielberg, capita, amb un filme en 3D, a tornar credible un univers libresc : Lo Domèni dei Dieus e lo polit Secret de la Pocion Magica. Es un realizator tissós, qu’a la passion de la reconstitucion istorica (parle de la seria televizada Kaamelott) e mai que mai dau dialògue. Amb exigéncia, saupre-faire, vision e intelligéncia podèm rendre l’adaptacion possibla. Fau tornar a Cesar… çò que ten de Cesar.

A prepaus de l'autor

Matieu Poitavin

Matieu Poitavin fa lo professor d’occitan e de cinèma en Aurenja. Son escritura, inpirada tant per la literatura populara coma per la cançon cerca a mesclar tradicion e modernitat. Ambe lo fotograf Stéphane Barbier publica "Sus lei Piadas de l’Absenta" (Atelier Baie, 2016), quista d’una identitat poetica e imatjada a l’entorn de Nimes que fa l’objècte d’una mòstra que vira dins Occitània. "Un Matagòt Modèrn" (IEO, 2011), roman per lei jovents, permet una traucada dins l’escritura fantastica. "Esperit de Sau" (Aucèu Libre, 2014) (Prèmi dau Racònte, 2014, Vau d’Aran), cònta tres lescas de vida dins l’istòria d’Aigasmòrtas. En 2017, ajudat per Florian Vernet, Poitavin s’ensaja a l’escritura parodica ambe lo personatge de Josèta Kroner (Aucèu Libre) ; San Antonio n’es la referéncia comica. En 2018, l’escrivan davera lo Prèmi Ostana (Piemont – Valadas occitanas d’Italia) per l’ensems de son òbra recenta.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !