Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Marselha

MARSELHA

« S’es verai que siam fius de Focèa / Navegar nos fa cantar la sang »
Moussu T e lei jovent, Embarcatz !

La mitica Massalia

En 600 avant J.-C. desbarcavan de marins venguts de Focèa (actuala Turquia, pròchi d’Izmir) dins una calanca de cauquier blanc entre garriga e mar Mediterranèa. Se ditz que la region èra ja ocupada per un pòble ligure, lei Segobritges, e se ditz tanben, segon la legenda, que la filha dau rei, Giptis, causiguèt un joine gregau lo jorn dau sieu maridatge… Aquela istòria d’amor sagèla la naissença d’una ciutat mitica, l’antica Massalia, coneguda de totei lei navegaires dau monde. L’una dei primièrei vilas de çò que pòrta, ara, lo nom de França, ven d’espelir. Aquela fondacion maritima es d’una importància màger per comprene Marselha, una ciutat que fuguèt sempre mai virada vèrs l’asuelh e la mar que non pas vèrs lei tèrras que l’enròdan. D’alhors, per sasir tot l’ample de l’agglomeracion, ren de mielhs que de descubrir Marselha dempuèi la mar, en passant lòng deis isclas dau Frieu, sus l’esquina d’un batèu vengut de Corsega, d’Argeria, de Tanger… La ciutat sembla de vos dubrir sei braç quand siatz a vos acercar, au ritme deis èrsas, dei cais de La Jolieta. Lei montanhas a l’entorn dessenhan un circ onte senhoreja, la tèsta dins lo cèu, Nòstra Dòna de la Gàrdia, eiretièra d’Artèmis, figura feminina qu’incarna tot l’èime e tota l’istòria d’un tròç de tèrra onte lo mond entier es vengut pausar sei biaças. Aqueu pòrt es unic, fau anar dau costat de Gènova o de Nàpols per aguer d’elements de comparason que se tengan. Se i a un país d’aiga, de ribatges e d’isclas, que s’apelariá Mediterranèa : Marselha i tèn una plaça centrala, coma capitala dau salabrum.

Marselha, rebèla, blanca e blava

Aqueu ligam fòrt ambé la mar explica benlèu lei relacions complèxas que Marselha a sempre entretengut ambé lo terraire provençau. Tre la conquista romana, ja, i aguèt un desplaçament economic e una volontat de metre en avant d’autrei vilas provençalas, coma Arle, mai fidèla a Roma. Dins son bèu trabalh sus l’istòria de Marselha, Alèssi dell’UmbriaAlèssi Dell’Umbria, Histoire Universelle de Marseille, Agone, 2006. mòstra ben aquela dimension e lo fach que la ciutat foceana fuguèt sovent vista ambé mesfisança per lei poders en plaça. Ansin, la vila fuguèt contrarotlada per lo Reiaume de França que bastiguèt lo Fòrt Sant Joan (sus lo pòrt vièlh) non pas per l’aparar mai per la susvelhar. Se pòt dire que tot fuguèt organizat per evitar que Marselha venguèsse vertadièrament una capitala provençala, çò qu’explica, en partida, la causida d’Ais per lei bastiments oficiaus… L’identitat marselhesa es fòrta, noirida d’aquela istòria lònga e rica, e contunha encara de presentar una originalitat fonsa dins lo paisatge culturau francés, de mai en mai uniformizat. Es l’una dei darrierei ciutats dau miegjorn onte l’accent d’òc contunha d’èstre present e sa capacitat d’acuèlh de la diferéncia es un cas d’escòla : d’onte que vengan seis abitants, quina siegan sei colors de pèu, sei praticas religiosas, sa cultura d’origina, se retròban totei, rapidament, au bèu mitan de l’ola culturala foceana, fièrs de son equipa de foot, urós de se sentir apartenir a la vila blanca e blava. Çò que vesèm, finfinala, coma una excepcion en França deuriá bensai ben èstre la règla, la normalitat : siatz dau país onte restatz, onte trabalhatz, onte vivètz, onte pantaiatz. Segur tot es pas ròse e anam pas laissar de costat lo scòre dau Front Nacionau que fa flòri e d’autrei contradiccions que contunhan de pegar au devenir d’aquela ciutat quasi tres còps millenària, mai i a ben quauquaren de fòrt a Marselha que marca per jamai lo vesitaire d’un jorn o d’una vida.

Capitala occitana

Se parla plus gaire occitan a Marselha, coma d’en pertot me diretz, mai lo fenomène es encara mai fòrt en mitan urban e fa un bòn moment que s’emplega plus lo provençau d’un biais quotidian dins lei carrièras estrechas dau Panier. A la debuta dau sègle XIX, ja, leis afogats de la lenga marselhesa (que se mesfisavan de Mistral e dau Felibritge, d’alhors !) recampats a l’entorn dau grope de l’Escòla de la mar, constatavan aqueu recuol. Es pasmens l’univèrs marselhés qu’inspirèt lei cançons popularas de Victor Gelu, la poesia mauconeguda de Lazarina Nègre o encara l’escrivan e pintre Valère Bernard… entre tant d’autrei plumas occitanas ligadas a aquela ciutat maritima. Mai recentament leis exemples son nombrós : podèm pas pensar a Marselha sens evocar lei trabalhs de Claudi Barsòtti sus lei poètas obriers (que reprenguèt lo cantaire Sam Karpienia dins Dupain, per exemple) o, evidentament, sens pensar a l’institucion musicala que representa, ara, Massilia Sound System. Es ben a Marselha que la novèla musica occitana trobèt un buf e un envam novèu, entre la fin dau sègle XX e la debuta dau sègle XXI. Es lo quartier de La Plana que venguèt lo centre de la planeta occitanista, es d’aquí que sortiguèron lei creacions lei mai atrivantas, lei mai espantantas e lei mai aventurosas en lenga d’òc dins lei darrierei decadas. Donc Marselha s’afirmèt vertadièrament coma una capitala occitana, un luec incontornable per la creacion d’òc modèrna, a rebors de la situacion de la lenga dins sei carrièras… encara que… en agachant de mai pròchi, en tibant l’aurelha : la lenga es encara de’n pertot, just esconduda darrièr lo francés, dins la boca dei minòts dau quartier Nòrd tan coma dins lei cançons de l’estadi velodròme.

La paraula ai marselhés

Aqueu Diari assaja donc de vos dubrir lei pòrtas d’una vila multipla, complèxa, inagantabla. Per parafrasar l’eslogan de la ChourmoAssociacion fondada per lei cantaires de Massilia (notadament lo grand Lux B) : « En barca, gents de marca ! ». Avèm decidit, per aquò faire, de donar la paraula ai marselhés, a aquelei que vivon a Marselha e tènon la vila au còr. Son, segur, lei melhors ambassadors de l’antica Massalia. Anirem donc faire una virada dau costat dau locau de l’Ostau dau País Marselhés que fa viure la lenga d’òc dins lo centre ciutat, parlarem de Victor Gelu e de la vila d’ara ambé Matieu Castel, barjacarem de cultura marselhesa ambé Marge Galvez, ausirem bramar leis ultras en evocant l’OM ambé Matieu Casanova, prendrem nòstra bilheta de trin per seguir lo camin de fèrre de la Còsta Blava e pantaiar davant l’asuelh infinit de la mar, seguirem lei piadas dau jamaïcan Claude McKay dins lo quartier, ara disparegut, de Sant Joan, dinamitat per lei nazis en 1944… Esperam sonque vos donar l’enveja de venir e de tornar venir a Marselha, una vila que vos estaca. Lo sovenir dolorós de l’afondrament deis immòbles de la carrièra dAubanha8 mòrts lo 05/11/2018 o, encara, lo traumatisme de la paret de betum dreissada sus la plaça Joan JaurésPer empachar leis estajants d’aparar leis aubres que la comuna voliá abatre, per un projècte d’amenatjament novèu de la plaça sens consultacion locala., faràn pas tombar l’alhòli : es a dire l’esper e l’envam particular d’una ciutat occitana que saup parlar au monde entier. Anem, zo ! Fai avant !

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !