Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Matieu Castel – “De Gélu à Jul, Marselha !”

MATIEU
CASTEL

De Gelu a Jul, Marselha !

Matieu Castel faguèt d’estudis d’occitan a Montpelhièr. Actor de la cultura e de la lenga d’òc en Provença dempuèi d’annadas, trabalhèt sus la bèla edicion dei cançons de Victor Gelu en grafia classica ambé revirada francesa de l’Ostau dau País Marselhés, en 2003 (Victor Gelu, Poèta dau pòple marselhés, Cansons provençalas, CD-libre ambé de musicas de Dupain, lo Còr de la Plana, Massilia Sound System, D’Aquí Dub, Jan Maria Carlotti, la Corala dau Lamparò). Trabalha ara ai Servicis deis Afars Maritims dins la ciutat marselhesa.  Li avèm demandat de nos faire descubrir sa vila, en seguissent sei piadas sus lei trepadors tan coma aquelei dau poèta Gelu : nos dona la man, nos ensenha lei carrieras entre Marselha dau sègle XIX e Marselha d’ara.

Matieu Castel, se deviatz presentar Victor Gelu, en quauquei linhas ?

Gelu èra un òme complèxe, e quauquei linhas per lo presentar segur seràn pas gaire. Dejà faudriá destriar l’escriveire de l’òme. Per mièlhs lo comprene, si podem pas arrestar solament a seis òbras escrichas en occitan, que sei memòris dau Marselha dau sègle XIX, en francés son una sòrga requista per tota persona que s’interessa a l’istòria de la vila, e mai permete de mièlhs endevinar l’autor darrier l’escrich : un òme un pauc rufe, orgulhós a plen, bessai maucomprés, ò pas pron per sei contemporanèus a son vejaire. Voliá èstre au còp businessman ben provesit dins la fornariá, lo pus grand actor/interprèta de son temps dins la Comèdia (en francés, segur) e un escriveire màger dins sa lenga mairala. Fin finala, sa “carriera” d’escrivèire en provençau, començada un pauc per azard, e perdequé seis autreis carrieras faguèron chic, serà la soleta causa que permetrà de “manténer”, pauc vò pron, sa remembrança.

Perqué evocar aqueu poèta dei sègles passats es un bon mejan d’evocar tanben la Marselha actuala ?

Es un dei mejans que pòu aguer d’interés, puei que l’òbra de Gelu es escricha dins un temps de grand tresmudament de Marselha, a-n’un periòde que la vièlha ciutat es escobada per l’arribada en plen de la revolucion industriala (coma en d’autres endrechs d’alhors). La vila ansinta si transfòrma economicament mai tanben socialament, urbanisticament e, segur, lingüisticament. Aquelei transformacions, Gelu leis observa d’un biais empiric, qu’encuei diriam d’un biais sociologic, dins totei sei dimensions. Tot en n’estent pasmens pas dins la glorificacion d’una mena de passat mitificat, nos porgís de testimònis requists, per çò qu’assaja tanben de far parlar lo pòple marselhés d’aqueu temps dins totei sei composantas, despuei la veusa anti militarista fins qu’au veteran ferotjament nacionalista francés. L’episòdi dau traucament de la carriera de la Republica au sègle 19 e sa quinquinèla complèta a pas degut arribat ai cervèlas d’aquelei que si son imaginats a la fin dau sègle 20 de tornar far una operacion d’especulacion immobiliària sus d’aqueu quartier. Pasmens, lei mesmei causas an de ben segur produchas lei mesmei resultas, e bensai que lei promotors actuaus d’Euromediterranée deurián un pauc legir Gelu, e d’autres autors marselhés dau sègle XIX avans que tot…

Pensam de segur aquí a l’adaptacion de la cançon Lo Grand Tramblament per Massilia Sound System qu’illustra lo prepaus. Lo tèxte tròba un resson tot particulier, ara ?

Aquò dei revòutas populara per demandar mai de justícia sociala, cresi ben que ne’n podem trobar de ressons dins cada epòca. Es verai que si pòu faire un liame amb çò que si passa a l’ora d’ara. Aquò dich, coma v’ai dich mai naut, Gelu qu’èra un òme complèxe s’es totjorn defendut qu’aquesta cançon reverte son opinion. Pecaire, cresi ben que lei blacks blocks d’encuei li farián sortir son costat pichòt borgés puslèu que revolucionari, eu que dau temps deis episòdis de la Comuna de Marselha, que lo pòple li cantava sei cançons e particularament aquela dau Grand Tramblament sus lei barricadas, s’èra empressat de si defendre de tota volontat de renversar l’òrdre establit. L’a dins son òbra de superbei cridas còntra l’injustícia, mai que mai sociala. Pasmens far de Gelu un fare de la contestacion sociala dins son epòca seriá bensai li donar d’onors qu’eu leis auriá pas vougut tant qu’aquò…

Onte es, per vos, lo còr vertadièr de la ciutat foceana uèi ?

Marselha a de centenaus de còrs, dins totei sei quartiers. Es una error mi pensi de vouguer aplicar lo modèle de la vila tipica definida per leis urbanistas classics. Una archipèla de vilatges agropats a l’entorn d’una identitat comuna, aquela d’una ciutat mediterranenca. Sus d’aquò, Marselha es ben pus pròchi deis ciutats a l’italiana, e aquò si pòu d’alhors tanben atrobar dins l’organizacion de la ciutat, amb son espandiment particular en França mai classic en Itàlia que li permete d’enclaure sa banlèga demieg lei limits administratius de la vila. Mi pensi d’alhors que tant que pensam pas un urbanisme adaptat a la realitat istorica e geografica marselhesa e qu’assajam de l’aplicar de recèptas engimbradas per d’autrei realitats urbanas, si trobarem dins una androna perpetuala. Apondi que se pausaviatz aquela question a-n-un marselhés dau sègle XIX, probable qu’auriá respondut que lo còr dau Marselha vertadier, dau Marselha de ròca e de la còsta plena, s’atròba dins lo quartier de Sant Joan. Encuei, aquesto quartier a completament despareissut, au còp geograficament puei que lei nazis lo destrusiguèron a la fin de la seconda guèrra mondiala, mai tanben dins la memòria populara coma dins la toponimia locala. Lo Panier que representa lo vièlh Marselha ara n’es qu’una fraccion redusida, apichonida, d’un ensemble que despuei lo començament dau sègle XIX foguèt pauc a cha pauc destroçat e avalit per lei diferentei politicas urbanisticas localas e lei grands projèctes d’amainatjament. E doncas, es un èime puslèu qu’un còr que definisse Marselha per ieu.

E, onte se pòu sentir e aguer ara un liame ambé lo passatge, l’existéncia dau poèta, dins la vila ?

Es pecat perqué per sentir Gelu a Marselha, franc de l’anar cercar d’un biais volontari, es pron complicat. Dins sei cançons coma dins sei memòrias, quasi tot lo Marselha que descriviá es estat fondut ò completament transformat. Fau imaginar per exèmple que nos parla d’un temps que lo quartier d’Arenc èra un quartier de platjas que lo quartier li tirava son nom. Encuei aqueu quartier es l’arquetipe dau quartier post industriau en viá de transformacion. La constanta pasmens, es de veire que lei quartiers que ne’n parla Gelu son encara a viure una gigantesca operacion urbanistica e imobiliària, aquela d’Euroméditerranée, e que fin finala, despuei que trauquèron lo vièlh Marselha per estirar la carriera de la Republica, la problematica a gaire cambiada…

La lenga d’òc de Gelu èra, d’un cert biais, en fasa totala ambé l’èime d’aquela vila. Onte ne siam, ara, de la plaça de la lenga dins la vila e de sa pertinéncia dins l’espaci, la cultura, la realitat quotidiana ?

Cresi pas de vos aprendre que siam fòrça luench d’una situacion ideala. Mai Gelu èra pas un militant lingüistic. Escriviá en provençau bòrd que voliá donar de realisme a sei cançons, e a-n-aqueu temps lo pòple marselhés non sabiá parlar una autra lenga. Coma que vague, Marselha es pas una ciutat-musèu, e malurosament sa lenga a patit coma sei vièlhei pèiras e siguèt sacrificada sus l’autar de la rentabilitat. Alòr segur, dins lo famós parlar marselhés pastissats de mòts e d’expressions provençalas si pòu encara ausir, emai dins la boca dei pus joines e aquò quau que siegue son origina. Aquò dich, l’estacament au particularisme lingüistic marselhés existís a de bòn, e basta de veire leis animacions en lenga d’òc a l’estadi Velodròme, la persisténcia de la lenga de còps en d’endrechs que pensariam pas de la trobar e evidentament lo trabalh de militants estacats a la lenga dins quna varianta grafica que siegue. Vorriáu apondre que la question de la grafiá aicita s’ameritariá una reflexion de l’ensemble de l’intelligentsia occitana, luench dei acòrchas un pauc ninòias que porriam auvir dins lei mitans occitanocentrats, de l’autre latz de Ròse, que fan de còp mai de mau que de ben en nautres.

Se Gelu tornava, a vòstre vejaire, onte trobariá la sòrga d’una inspiracion nòva ?

Ò paure ! Siam un pauc pus luench que la sciéncia ficcion aicí. Adejà, li faudriá acceptar cò que venguèt lo sieu Marselha, que probable cambièt mai dins lei cent darreireis annadas que dins lei doei mila cinc cent anterioras… bensai se sariá fach ermite a la montanha de l’Estèla talament seriá vengut fòle. Aquò dich, a de còp, m’agrada de pensar que Jul es una mena de Gelu actuau, puei que canta e fa cantar lei mens-que-ren marselhés (lei « deguns », coma diam aicita). Siáu quasi segur qu’a Gelu çò que fa Jul li fariá venir lo racabòmit, aquò dich, d’un ponch de vist exterior, son trabalh es pas tant aluenchat l’un de l’autre, e la reconoissença qu’an seis òbras es pron vò pauc la mesma, dins son temps.

De qué vòu dire e representa, uèi : èstre marselhés ?

Basta d’escotar l’imatge qu’an de nautres lei mèdias francés emai, de còps que l’a, nòstrei conciutadans « occitans » (e còmpti aquí dedins d’unei pretenduts militants per la lenga d’òc). A de còps, ton identitat l’aprenes ben pus mièlhs dins l’agach que leis autres an de tu. Aquò dich, e sensa vouguer cabuçar dins lo luec comun, ieu ai bensai un avejaire sus lo subjècte, mai pasmens vau pas grand causa rapòrt a la massa de mei compatriòtas marselhés que porrián n’aguer un autre. Oublidi jamai que la vila e la vida que defendi son ben aluenchadas dei resultas electoralas de partits politics que demesisson l’imatge cosmopolit de Marselha. Èstre marselhés encuei, es ren mai qu’èstre coma tot lo monde, va cresètz pas ?

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !