Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Entrevista – Josiana Ubaud

Josiana Ubaud es etnobotanista, lexicografa, passionada de botanica e de lenga d’òc. Es l’autora, entre autre, de Des Arbres et des Hommes (édisud) e dau Diccionari ortografic e morfologic de l’occitan (Trabucaire).

Josiana Ubaud, qu’es aquò una etnobotanista ?

Es quauqu’un qu’estúdia lei rapòrts qu’entretenon leis umans ambe son environament. Pòt èsser lei plantas medicinalas (lo domeni mai conegut), comestiblas (lo mieu entre autrei, que lei saladas fèras), magicas, lei rituaus emplegant de plantas (ramelets de trescalam ligat au fuec de Sant Joan), leis usatges domestics e festius (arbre de mai per onorar elegits ò nòvis, verdboisset per lei fèstas nadalencas). I apondi la vision sus l’evolucion dei païsatges e tota una part d’etnolinguistica (lo lexic dau trabalh de la vinha e de l’olivier) bòrd que relèvi tot aquò exclusivament en occitan, e qu’analisi lei noms e sa produccion de sens. Refusi de m’acontentar de relevar de simples fachs bruts que meton pas en valor lei sabers populars.

E lo liame ambé la lenga d’òc, coma se faguèt dins vòstre percors, personau e professionau ?

Ma grand marselhesa parlava provençau…mai me parlava pas : cas classic. Aprenguèri lo provençau en cors publics a Marselha, en seguida dau retorn d’un exil a París : cas classic encara. Me metèri tanben a animar de cors publics. Venguèri puei a Montpelhier onte passèri un modul d’occitan a l’Universitat, venguèri puei reponsabla salariada de l’associacion de lexicografia Gidilòc (defuntada). Tot fasent de conferéncias, de sortidas botanicas, d’emissions de ràdio,  d’articles de jornaus, e enquadrant de formacions en etnobotanica (Aprene, IUFM, guidas conferencieras). Passionada de botanica despuei ma joinessa, au lòng de mai de 30 annadas, calèri jamai de faire de botanica en occitan, de legir tota la literatura per relevar lo biais de parlar de la natura, e de menar d’enquistas de terrens, per fin de religar mei doas passions : la natura e la lenga occitana. E de faire de lexicografia generala…

L’occitan, lenga deis òmes e lenga deis aubres ?
Es que se podriá dire que i a un rapòrt direct, estrech, entre la lenga d’òc e lo monde vegetau que l’environa ?

Es una evidéncia e pas solament per l’occitan. Es la lenga dau país que ditz lo país, pas una autra. Es ela que trobam dins lei toponims de còps desastrosament francesats (Fraissinède, Fagède, Eusière, Rouvière, Boissière, La Valsière), leis antroponims (Boissier, Fraissinet, Deleuze, Poudevigne, Blachère). Tota carta rotiera nos remanda a nòstra lenga : l’ignorar es èstre coma una pola davans un cotèu, sens lo mendre retorn de sens. L’occitan ten pasmens una plaça a part. Mai latinizat que lo francés, fòrça plantas an son nom occitan identic a son nom latin botanic : avelanier (Corylus avelana, noisetier), sambuc (Sambucus, sureau), oleastre (Olea oleaster, olivier sauvage), api (Apium graveolens, céleri), fau (Fagus sylvatica, hêtre). En mai, la nocion d’associacions vegetalas es fondamentala per la descripcion dei païsatges. Se la màger part dei noms francés son reservats a un usatge d’especialistas, au còntra totei son d’usatge commun en occitan : boissiera (buxaie), ginestiera (sarothammaie), cadiera (junipéraie). Avèm e mai de collectius sens lo mendre equivalent francés (romanissiera, sanguineda, avaussiera). Considèri donc que l’occitan es cent còps mai pertinent per faire de botanica en tèrras mediterranèas que non pas lo francés, mai paure lexicalament e subretot mai trencat dau pòple.

Podèm ligar la question de l’escafament de la lenga a l’escafament deis espècias, o puslèu a la pèrda d’un equilibri longtemps elaborat entre leis òmes e lei plantas ?

Efectivament un mitan vivent es un tot pastat au fieu dei sègles : uman, climatic, pedologic, meteorologic, floristic, faunistic, linguistic, agricòl e ne passi. Per exemple a cada vau sa varietat de tartifles, de peras, de prunas, que caduna aviá son nom dins la lenga dau país, sa tecnica per la far butar au melhor, son biais per la servar. A cada luec sa recòlta d’èrbas sauvatjas (comestiblas, medicinalas, ornamentalas), sei recèptas per lei cosinar. A cada luec sei toponims ligats au relèu, a la natura dau sòu, a la preséncia d’una planta. Levatz un cadenon, es la cadena tota que se rompe. I aurà plus degun per conéisser lei noms dei plantas, seis usatges, lei microtoponimes. D’autant mai tragic que lei rapòrts entre l’òme occitan ambe la natura son mai rics qu’endacòm per una rason estatistica : avèm 4600 espècias vegetalas, lo doble que dins d’autrei regions mai nordistas.

A l’ora d’ara, leis aubres son un pauc de mòda (veire lei succès literaris coma La vie secrète des arbres), l’agach sus lo monde vegetau es en trin de cambiar. E se parla fòrça de biodiversitat. Es que la question de la lenga es abordada dau meme biais ?

Evidentament non ! L’arbre es immobil, donc non dangierós, e pòt anar fins a la fetichizacion nèscia (escàndols generats per l’abracatge d’aubres mòrts qu’èran pasmens de vertadieras menaças). Mai lei lengas ? Pas lo mendre respècte, la mendra valorizacion, la mendra fetichizacion, que viscudas coma dangierosas per lei poders politics, en tèrras francesas mololinguas ! Se ploran sus un aubre que se morís, una espècia botanica menaçada, mai estrangolan conscienciosament d’un autre latz la diversitat linguistica. Es l’impostura generalizada,  un vertadier genocidi culturau.

Coma se podriá tornar pensar nòstre environament ?
D’un cert biais, coma inventar (o perseguir) lo paisatge mediterranean occitan de deman ?

La font es poetica, segur, podèm pas escapar als trobadors, aqueles inventors, aqueles novators que daissèron una marca prigonda dins lo devenir de nòstra lenga. Es un pauc coma un tèrratrem gigant que ne sentissèm encara las vibracions fonsas, mila ans puèi. Las ondas d’aquel cataclisme cultural s’esparpalhan al còr de la lenga d’òc coma al còr de totas las lengas romanas e mai luènh dins las creacions literàrias mondialas. Es sovent mercés a sa literatura que l’occitan saupèt traversar las confinhas nacionalas francesas que lo tenon tròp a l’estrech. Frederic Mistral faguèt clantir sa poesia dins lo mond entièr, la reconeissença venguèt de Suèda amb lo prèmi Nobèl obtengut en 1904. Es d’alhors la revirada espanhòla de l’òbra dau malhanenc que pivelèt una poetessa chilena de renom Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga que prenguèt, en omenatge, coma nom de pluma : Gabrièla Mistral (es mai cortet !) e foguèt, ela tanben, nobelizada en 1945… L’aventura literària contunha de se trufar de l’encastre regional o nacional : Max Rouquette o encara Bernard Manciet foguèron traduches dins lo mond entièr, a son torn. A l’ora d’ara, Aurèlia Lassaca barrutla en America, en Euròpa, amb sa poesia d’òc mesa en votz e de poètas coma Joan-Frederic Brun publican l’edicion bilingüa anglo-occitana de lor òbra. Lo darrièr obratge de referéncia dins lo domeni de la literatura occitana nos ven d’Anglatèrra : Grains of gold de James Thomas. Es una antologia de 800 paginas que recampa una seleccion de tèxtes occitans del sègle X al sègle XXI revirats dins la lenga de Shakespeare. Un trabalh que ven completar l’Antologia de la nòva escritura occitana (1980-2000) que publiquèt un italian aqueste còp, Giovanni Agresti.

Per acabar, podètz nos donar vòstreis actualitats editorialas o autre ?

Veni de sortir la segonda edicion de Des Arbres et des Hommes (Edisud). L’ai considerablament enriquesida en tèxtes e encara mai en fòto (800). I analisi la produccion de sens deis aubres plantats a costat deis arquitecturas nòstras. E i desplori lo bassaculament societau : siam passats de « faire sens » a « afichar de signes », de « èstre sud » a « faire sud », en causa de la desculturacion radicala (politics en tèsta) e lo refús d’eiretatge. Vesèm « florir » de païsatges desincarnats, en còntrasens, identics d’una region a l’autra, menant a una pèrda catastrofica de diversitat.

Ai enfin représ en mans lo manescrich de mon enciclopèdia d’etnobotanica, que redigissi despuei 30 ans. M’atauli au premier volum (800 paginas), le lexic generau, onte, en fòra dei traduccions de tot lo lexic botanic, agricòla, païsatgier, doni de centenats de citacions (300 autors), e d’analisis transversalas per mostrar l’èime occitan dins sa prigondor.

Des arbres & des hommes
Josiane Ubaud
Edicion EDISUD
364 p. / 17 x 24
28.00€

A prepaus de l'autor

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !