Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

Francis Jammes e la “flor de farrotch”

Aqueri vèrses que son de Francis Jammes, nascut a Tornai enas Nautas-Pirineas, e vertat que sol un poète gascon podiá trobar aquò. Eth farrotch qu’ei eth nom gascon d’ua espècia de treule, o de lusèrna, a flor roja, que’s prèsta ací a un jòc de mots deths polits.

« Qu’on appelle farouche » ! Tiò ! mes Jammes no precisa cap qui ei aqueth « on » : era lenga gascona. Nascut en Bigòrra, qu’a era lenga en eth, e que li ei vengut tot naturalament aqueth mot. E non solament aquò no’s fè cap ath despens dera lenga francesa, ath contrari aquesta que’n sòrt mes richa, cargada d’ua sensualitat florida, se gausi díser.

Tant pr’aquò ei de maishanta guèrra d’opausar bestiòtament eth çò que’s pòt tant plan maridar. Duas sòrs romanas, ací gascon e francés, que’s pòden enriquir era ua er’auta quan son sentidas dab ua tau finessa. Qu’ai trobat aqueth polit floquet per asard, que som segur qu’en cercant dab un chic d’atencion que n’anam trobar plan d’autes. En recuelh « De l’Angélus de l’aube à l’Angélus du soir », que tròbi encara aqueste distic : « Tu viendras en riant avec ta bouche rouge/ comme les fleurs des grenadiers et des farouches. ». En aquera prauba flor de farrotch francisada en « farouche », eth poète qu’a sentit tota era sensualitat d’ua boca de dauneta !

Francis Jammes que s’ameritariá d’èster mes leijut, coma ac a comprés ua còlha de valents bigordans que li consacrèc eth 12 de noème ua serada plan nomada « Eth noste Francis », en un ensem de velhadas de cantas e de condes, « La porte des pauvres ». Mèrci a Jean-Claude Viau, eth « Bandolèr », a Germain Avila, e a Bébert Dominique ! Que les manquè, mes qu’espèri que s’i tornaràn.

D’ua faiçon mes generala, benlèu avem acceptat tròp leugèrament era idèa qu’era lenga francesa s’ei dessecada en passant peras Corts e peths Salons, sense parlar dera Escòla. Qu’ei richa e divèrsa era literatura francesa, qu’a classics e barròcs, qu’a dissidents, pretenduts regionalistes, escrivans qu’an sauvat eth shuc deth país, que coma entre autis François Mauriac an ua lenga non purgada que les permet de descríver dab fòrça e vertat era dita province, de fèr parlar eths personatges, sense emplegar dirèctament era lenga dita regionala.

Solide ! eth francés qu’a sovent perdut era libertat lexicala, mes tanben morfologica e sintaxica d’un Rabelais, que’s noïriva de tots eths dialèctes, mes quan nos arriba de càiger sus petitas miravilhas coma aqueri vèrses de Jammes, be cau convier que tot no s’ei pas perdut…

« J’ai vu l’herbe rouge qu’on appelle farouche

Et, bien que je ne pense pas devant les choses,

J’ai pensé que cette farouche était ta bouche.

Elle avait l’odeur de l’ombre chaude, et à cause

De ta bouche j’ai vu dans l’herbe la farouche. »

Francis Jammes

De l’Angélus de l’aube à l’Angélus du soir, Paris, Mercure de France, 1898

Francis Jammes en 1917

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !