Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

“Se cau morir, morir !”

No coneishi cap paraula mes simpla e mes pregonda, era que nos deishèc enténer en un derrèr buf eth pair qu’anavam pèrder, tròp joés, tròp subitament. « Se cau morir, morir. » Quate mots, e tot qu’ei dit. Quate mots, deishar ua vida de trebalh, femna e cinc gojats, rasons de víver, de fèr tot dia mes qu’òme no pòt, sostengut mes que tot deth sentit d’èster utile, mes fòrt longtemps que fatiga e mau de rens, quin desper pr’aquò en aqueth derrèr badalh e encòp quina resignacion !

Quan torni víver aqueth moment, mut que voleria estar, pr’amor qué díser de mes ?

E guèita que caigi sus un tèxte estonant, pas coneishut, que’m balha era antologia de Bernard Delvaille, Mille et cent ans de poésie française, edicions Robert Laffont, un tèxte balhat sancèr de cinquanta estròfas de dotze vèrses octosillabics cadua, qu’avetz plan leijut, 600 vèrses titolats Les vers de la mort. Eth autor que’n fuc Hélinant de Froidmont, en siècle XII, citat aiquí entre Marie de France e Raimbaut de Vaqueiras ! Poèma en francés ancian d’un Helinant qu’èra dentrat en un convent cistercian deth costat de Beauvais après ua vida pro dissipada. Poèma pregondament crestian que vòu convertir eths porquets d’Epicure a ua vida mes saja ! Qu’endeviatz dejà que tots eths « lòcs communs » que son desvelopats en aquera intencion, e damb plan d’eloquéncia.

En aqueth poèma coma en tota era literatura classica, era mort qu’ei encargada d’ua foncion de justícia, ua foncion egalizatritz, e que nos brembam eths vèrses famusi de Malherbe (Consolation à monsieur du Périer): mostrant qu’eth rei en sièu palai ei prés pera Mort coma eth praube en sa cabana. Deths bèths que son eths vèrses de Malherbe mes pas segur que pogan consolar un pair que vié de pèrder sa filha. Eh professor de segonda que nos fasia apréner aqueth tèxte qu’avia perdut era sièva, mes n’ac disia cap.
No podem cap díser qu’era mort a copat era inspiracion aths poètas ! Un deths poèmas mes sabuts peths escolans qu’ei Demain dès l’aube, on Victor Hugo contié era sièva emocion ara mort de Léopoldine, sa filha, en tres quatrins de quate alexandrins d’ua sapienta simplicitat. Paradòxa de tant d’art en tant de sentit simple !

S’avia de causir en tant d’òbras que disen era mort, que seria plan embarrassat, e que pensarè ací a Baudelaire :

La servante au grand cœur dont vous étiez jalouse
Et qui dort son sommeil sous une humble pelouse,
Nous devrions pourtant lui porter quelques fleurs
Les morts, les pauvres morts, ont de grandes douleurs

No vòli cap acabar aqueras evocacions deth çò que nos atend a tots sense citar çò de mes simple, coma è començat, eths arreproèrs gascons que parlan dera mort, e que vos en balhi quauques-uns que cresaque avetz un dia o u’aute entenuts. Mercí a Simin Palai de refresca’m era memoèra :

« Un ase viu que vau mes qu’un rei mort »
« Era mort qu’a tostems rason »
« Après era mort eth medacin » (qu’arriba tostems après)
« Era mort n’a pas d’amics »
« Après era mort no i a pas de s’avia sabut »
« Era mort n’a pas d’atge »
« Era mort qu’ei devant (-o derrèr) totas eras pòrtas »
« Se cau morir, morir »

Aqueris arreproèrs que disen ua filosofia dera vida devant era Mort, un estoïcisme païsan de bon sen, sense orgulh ni flaquièra.

close

Òu, plan lo bonjorn ! 👋
Aquò fa plaser de te veire rebalar per aicí.

Sabes que te pòdes marcar a la letra d'informacions del Diari ? Basta d'un mail per te téner al fial de çò que pareis, magazines, articles e mai !

Pas d'espam ! Mandam 1 a 2 letras per mes, pas mai. Legís nòstra politica de confidencialitat per ne saber mai.

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Retorns en linha
Veire totes los comentaris

Crompar Lo Diari

Anóncia

Lo CalenDiari

La letra del Diari

Òu, plan lo bonjorn ! 👋
Aquò fa plaser de te veire rebalar per aicí.

Sabes que te pòdes marcar a la letra d'informacions del Diari ? Basta d'un mail per te téner al fial de çò que pareis, magazines, articles e mai !

Pas d'espam ! Mandam 1 a 2 letras per mes, pas mai. Legís nòstra politica de confidencialitat per ne saber mai.

Los darrièrs clips

Cargament...