Seleccionar una pagina

Pensadas

0 |

Lo sens de l’istòria

Quan los pòples amerindians e descobriscón la civilisacion europèa, a la fin deu sècle XVau, qu’estón segur més estonats d’aqueth encontre que no pas los aventurèrs de qui desbarcavan a loa. Las mors deus Amerindians, lo loé anar economic e sociau, las loas tecnicas rudimentàrias, entaus envadidors europèus, a qui anavan condar las loas epopèias, que hèvan pensar de qu’èran un monde primitiu mès pas totaument estrangèr. Faiçons de víver, e de víver amassas, de qui’us podèvan hèr brembar soviers de quań èran mainats. E tad aqueths de qui avèvan driń de coneishenças istoricas, quan no serén pas que biblicas, que podèva evocar lo passat de loa pròpia civilisacion. Que’us espièn dab quauque mesprètz e a bèths còps driń de nostalgia abarrejada de religion sentimentau.

Los poblants d’America, eths, que descobriscón, a tot lo contre, un genre de civilisacion totaument desconegut e dinc ad aqueth moment inimaginable. E que podem díder que la descobèrta de l’Euròpa peus Amerindians ei un eveniment istoric e culturau plan més hòrt e de plan més de pes qu’aquèra de qui hesón los pòques marinèrs espanhòus suus ribatges de las Caribas.

Instruments de guèrra : lanças, picas, balestras, armaduras, casques, tots de hèrr. Armas de huec : arcabusas, mosquets, permers canons. Shibaus e carrs tà poder carrejar tot aquerò. Segur que dab çò de qui arribava que volèva èster de ua beròia eficacitat e provocar estupor, esglàs, e pèrta deu compréner. Aqueths visitaires qu’èran portaires de ua sciéncia de crànher.

Mès plan se’n manca que los Amerindians estóssien estats esbleugits per las tecnicas deus envadidors :

“La mia sageta no tueré pas ? Que n’èi a hèr deus vòstes pistolets ?…tornatz-ve’n en país d’aoń arribatz. No volem pas deus vòstes presents, e ne volem pas de vosauts sus nostas tèrras !” be declarava un capdau pawnee au moment de un permer encontre deu sué pòple dab los Europèus. [1]Bird Grinnell, Pawnee hero stories and folk 1961 University of Nebraska 1961

E per aquera sciéncia e a l’ensenhament de qui serveish a transméter-la, qu’avón lèu hèit de meshidar-se’n. Tan lèu lo sècle XVIIIau , l’Assemblada de las sheis nacions indianas qu’arrefusava d’enviar los loés mainats enas escòlas deus envadidors :

Mantuns deus nostes joens e son estats bèth temps a eslhevats en vòstes collègis (…) Qu’estón assabentats de totas vòstas sciéncias mès, quań e nos tornèn (…) n’èran absoludament bons per arren.”[2]Samuel G. Drake, Biography and history of the Indians of North America , 1834

E que vejón pro viste, los Amerindians, los domaus amiats per aqueras tecnicas :

Que desfiguran la tèrra dab las loas construccions e dab loas sobras e hasti. Aquera nacion qu’ei coma un parrabast de neu honida de qui sorteish deu lheit e de qui at destruseish tot suu sué passatge.”[3]Jacobs & Landau, To serve the devil, New York , Vintage Books 1971 

A prepaus de l'autor

Pèir Lobèra

Peir Lobèra èra un militant occitan e sindicalista, plan engatjat per la causa occitana dins las Nautas Pirenèas. President de l'Institut d'Estudis Occitans de Miègjorn Pirenèus, foguèt director de publicacion del Diari. Defuntèt en 2019.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !