Seleccionar una pagina

Istòria

0 |

Combatre a tot pèrdre ambe la França liura [Episòdi 1]

“Se battre avec la France libre à tout prix” es una entrevista de Jacques Modesti per Jean Lopez realizada a Marselha lo 13 de novembre de 2018 e publicada a l’origina pel magazine Sciences & Vie Guerres&Histoire.

Jacques Modesti es nascut en 1923 a Marselha (i viu encara) dins una familha còrsa de marins de comèrci e d’artistas. Sos parents desseparats, se’n va estudiar en Anglatèrra, avant de tornar en França en 1939 e al licèu en 1940. Que siá anglofòn li farà de bons servicis al dintre de la 2ena DB qu’intègra en 1943.

Lo Diari perpausa aquela entrevista en fuelheton, dins una version occitana d’Eric Astié.

Amb l’aimabla autorizacion de Jean Lopez, director de la redaccion de Sciences & Vie Guerres&Histoire.

Episòdi

1

Jove bachelièr de 19 ans, Jacques Modesti a pas qu’una obsession : retrobar los rengs de las fòrças gaullistas. Debuta una odissèa, semenada de trapèlas, de traïsons e de mesadas al croton, que lo menarà de Marselha a Oran, en passar per Espanha, Portugal e Marròc.

G&H : Perqué voliatz retrobar La França liura ?

Jacques Modesti : Vomissiái lo Pétain. Visquèri l’arribada dels alemands a Marselha e l’enfonsament volontari de la flòta a Tolon coma d’intolerablas umiliacions. Lo glop de tròp caiguèt amb las requisicions de trabalhaires per Alemanha. Fasiái los 19 ans. Èri ben concernit ja que tots los òmes de 18 a 50 ans èran cercats. Aquò me socitava fòrça. Encapèri alavetz d’aténher Anglatèrra, ont aviái jà passat qualques annadas. I mesclèri mon amic Noël. El tanben èra menaçat per la deportacion del trabalh. Sabiam de segur qui èra De Gaulle e çò que s’èra passat a Bir Hakeim. Parlàvem pas que d’aquò entre nautres ! E escotàvem cada jorn a la ràdio “Les Français parlent aux Français”. Èram de gaullistas convencuts. Mas doas causas trebolavan mon projècte de partença. Caliá que daissèsse ma maire sola, en manca de sòus, ambe mon frairòt diabetic ; aquò foguèt mai que penós, mas me diguèri que la poiriái pas ajudar tanpauc se me trobavi a tornejar d’obuses en Alemanha. E puèi aviái pas la mendra idea sus cossí anar a Londres de Marselha partissent.

G&H : Òc, cossí se va de Marselha a Londres en plena guèrra e ambe d’alemands tot pertot ?

Jacques Modesti : Ne sabiái pas res. Me confisèri a un cosin de ma maire, marin al comèrci, Nicolas Pernellant. Sabiàm qu’èra fòrt antipetainista. Al cap d’unas setmanas, un rendètz-vos me foguèt balhat dins una bugadariá desafectada, carrièra de Lion. Un lòc sordid, una quasi cròta. Truqui un brave moment a la pòrta. Una femna obrís, ambe lo pèl gris e la cara sospèitosa. La seguissi, en garda çaquelà. Tot es lord, aparentament inabitat. Me retròbi dins un membròt. I a dos òmes dins l’ombra. Una votz glaciala me lança : “Perqué volètz rejónher la França liura ?” Lo tipe me questiona, vei a saber perqué soi pas marescalista coma fòrça mond de mon mitan. S’esfòrça de m’esvarjar. “Fasètz los 19 ans. Sabètz pas res de res. E vos vesètz a passar una frontièra de nuèit ? Ambe los gosses… Las patrolhas…” Ensagi de tornar responsa calmament. Al cap d’una pausa, lo tipe se destend. Me soritz quitament. “T’en vas deman matin per Perpinhan. Ambe cambiament a Narbona. Pren-te de farda cauda. Ges de bagatge. E tota la moneda que poiràs trobar.”

G&H : Èra doncas un passatge per Espanha ?

Jacques Modesti : Òc. Lo tipe me balhèt un contacte. Un quiòsc de jornals dins lo hall de la gara. Deviái localizar una femna blonda, lo trentenat d’ans, e li demandar se i aviá un tren de nuèit dirècte per Niça ambe de lièitòtas. I aviá encara d’autras frasas que deviam dire a cadun nòstre torn. Puèi me deviái anar sèire a una taula del grand cafè qui s’estava en fàcia. L’anoncèri a maire. Una scèna terribla. Èra fòla de dolor e d’inquietud. “Per nosautres franceses, la guèrra es fenida”, çò tornava dire en plorant. Mon fraire André – 10 ans ! – venguèt a mon secors. Apasimèt a nòstra maire. Aquò èra dur. Mas èri decidit a de bon.

G&H : Vos trobatz atal l’endeman, a la gara Saint-Charles…

Jacques Modesti : Ambe lo Noël, dins un vagon de tresena classa cobèrt de suèja. E dins nòstre compartiment, sièis soldats alemands ambe l’equipament complet. Ai encara dins lo nas la sentor de lors tartinassas de pan negre ambe graissa ! La talent nos nosava las tripas… A Perpinhan, un còp contactat la femna del quiòsc, sèm abordats per un desconegut que nos indica de préner lo bus per Amelia los Banhs, puèi de nos presentar a una aubèrga. Lo viatge se debana sens problèmas mas l’aubergaire me plai a mieitat. Un vièlh que marca mal, reguèrge, amb un capelàs negre vissat sus la tèsta. “Un passaire vos vendrà quèrre aquesta nuèit.” çò ditz. Puèi para la man. “Aquò fa 3000 francs. Cadun.”

G&H : Es una bèla soma ?

Jacques Modesti : Per nautres, demasiada ! Quicòm coma dos meses d’un salari mejan. De cap a 22 oras, un jovent s’engulha dins l’aubèrga, vestit de pèl de moton del cap als pès e cofat d’una granda berreta negra. S’avia ambe l’aubergaire dins una discutida en catalan. Comprenèm pas mas se vei que son pas d’acòrd. Aquò pica. L’afar vira al vinagre. Lo jove fa mina de partir. Lo vièlh lo rampèla. Aquò’s un maquinhonatge brutal. Fin finala, lo gojat – que ditz se sonar Paul – nos lança :  “Zo ! I anam de tira !” E vaquí que sèm sus un viòl. Fa fred, aquò poja regde. Degun non parla. Al cap d’una orada, nòstre guidaire se torna e nos demanda :  “Abans que d’anar mai luènh, digatz-me quant lo vièlh vos a demandat.” Noël e ieu, innocents, respondèm tot d’una : “Tres mila cadun.” Lo fotre lo pren, renèga, insulta lo vièlh, crida qu’es estat engarçat. Puèi comença de nos terrorizar. “Se cresètz que o vau far per tan pauc ? Ambe los alemands e los gosses que nos espèran amondaut ? Despatolhatz-vos.” E desapareis dins la nuèit.

G&H : Lo Pau aqueste èra complici de l’aubergaire ?

Jacques Modesti : Cresi pas. Mas Noël e ieu començam d’aver la peta. Fa de mai en mai freg. E vaquí qu’ausissèm de bruchs de bòtas dins lo silenci bèl de la montanha. Una patrolha alemanda ! Aquò ven d’enbàs. Sèm totjorn près d’Amelia los Banhs. Lo passaire nos a fach virar en redond. Noël s’enràbia, vei roge e es mai coratjós que ieu. “Tornem de tira a l’aubèrga !” Partissem dins l’autre sens en galaupant al qui mai pòt. Lo cosin es descadenat. Brama, tusta los contravents amb una peirassa. Aquò bronzina dins lo vilatge aconsomit. L’aubergaire a bensai mai de pèrdre que nautres. Obrís lèu fach la pòrta, a la man una candela, ensaja de nos amansir. Noël se ronça sus el, te lo pren a la garganta en cridant :  “Cocarro ! Torna-nos la moneda ! Deman te menam cò dels gendarmas ! Seràs fusilhat !” L’aubergaire finasseja, pretend qu’es desmonedat. Menaça que menaçaràs, se sortís los bilhets de la pòcha e los nos porgís. Sèm a mieitat rassegurats, mas aganits, nos endormissèm sens nos desabilhar dins una cambra de l’aubèrga. L’endeman matin, languina de primièra, tot es de tornar far, lo contact es perdut. Desesperats, aprofèitam d’una nivolina per aténher un troquet del centre. E aquí, lo bonastre nos soritz. Lo mastroquet, un ancian de 14-18 endevina lo perqué de nòstra preséncia. “Tornatz a 20 oras, çò nos larga. Rebaletz pas en vila.”

G&H : Perqué li fasètz fisança ?

Jacques Modesti : Non podèm pas que nos fisar a sa bona cara. Al punt que ne sèm. E nos a ofèrt de qué manjar, sens demandar de bilhetas. Tota la jornada demoram esconduts dins la sèlva, dessús lo vilatge. A la nuèit venguda, davalam al cafè. De jogaires de cartas que charran en catalan, ges d’unifòrmes, lo sorire pairal del cafetista. Nos manda dins la rèire-sala. E vaquí que coma la velha entra un tipe jove, atletic, tot de pèl de moton e berreta. Es lo passaire. Demanda a ausir nòstra istòria, demanda 2000 francs per persona, pagables en Espanha e avisa que la partença se fa a 22 oras. Nos explica perqué. Cal arribar davant lo pòst alemand en plena nuèit. Los soldats, annadits, non se riscan defòra quand lo fred ascla las pèiras. Aurem l’astre bon o marrit que boleguen pas a las jaupadas dels cans lobets. Nos n’anam en cauçaduras e vestit de vila, e pojam cinc oras de temps, dins una sornura totala. Subran, las jaupadas. “Anam lèu passar davant eles, nos ditz lo passaire, e los gosses van venir fòls. Nos va caler córrer trenta minutas de temps a tota velocitat. Vejatz a me seguir, que m’estancarai pas. Se los alemands se lèvan e destacan los gosses, demoratz ont sètz e esperatz l’arribada dels soldats. A la gràcia de Dieu!” Los Alemands an pas mutat. Jamai pus correguèri coma aquò de ma vida. Las ròcas torradas limpavan coma de sabonetas, fasiá negre mas tombèrem pas. La páur te balha vertadièrament d’alas ! Las jaupadas baissèron, lo silenci tornèt. Doas oras mai de pojada. L’alba se lèva. A nòstres pès, una val sortís de la nivolina : Espanha ! Pagam, lo passaire desapareis sul pic.

De seguir…

A prepaus de l'autor

Eric Astié

Eric Astié es neishut en 1960 suu bacin de la Tèsta de Bug. Pren consciéncia de la soa occitanitat au costat de Crestian Rapin o Marcèu Esquieu. Qu'es professor d'occitan e d'espanhòu e que viu adara en Guadalope. Que publiquè mantuns articles dens mei d'ua revista occitana, e qu'ei tanben l'autor de "Diari d'un mes de Març" (Prèmi especiau de la jurada Jaufre Rudel 2010), o d' "Astrologia Negra".

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !