Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Dorsièr – Lo Felibritge

Documentation “Felibrige”
Fête felibrenne, Graulhet, J.Salvat (1948)
Fêtes maintenance, Languedoc, Pezenas (1948)

Dorsièr – Lo Felibritge

Es una paraula quasi misteriosa, un mòt de Santa Clara, una clau (« quau ten la lenga ten la clau… ») que nos dèu dubrir au tresaur de la lenga d’òc. Frederic Mistral e seis amics l’aurián trobada dins una Orason a Sant Ansèume, transmesa dins l’oralitat populara, qu’evòca « lei sèt felibres de la lèi ». L’origina, entre cultura populara e sacrada pausa ja tot un rèire-plan e la dificultat de ne retraçar l’etimologia vertadièra dona lo ton : lo Felibritge tòrna encantar la lenga e la cultura mespresada d’Òc, dins lo periòde trebolat de la segonda mitat dau sègle XIX. De qu’es aquò lo Felibritge ? Quala fuguèt son influéncia, seis accions, e de qu’es son ròtle, ara, après mai de 150 ans d’existéncia ? Son lei questions que nos butan e nos menon sus lei peadas de Frédéric Mistral, Auguste Fourès, Michel de Camélat, Justin Bessou, Azalaïs d’Arbaud, Lydie Wilson e tant d’autrei…

La naissença

Es a Font-Segunha (comuna de Castèu-nòu de Gadanha, Vauclusa), lo 21 de mai de 1854, que sèt joines poètas provençaus se recampèron e decidiguèron de crear un movement de restauracion dau provençau : lo Felibritge. I aviá aquí Frédéric Mistral, Joseph Roumanille, Théodore Aubanel, Jean Brunet, Paul Giéra, Anselme Mathieu e Alphonse Tavan. La chifra sèt pausèt l’encastre « mitic » e la referéncia escura ai « felibres de la lèi » que vendriá bensai d’una mau compreneson populara dei « sefers, libres de la lèi » (de sefer : ròla, pergamin en ebrèu) alimentèt lo mistèri, donant naissença a la legenda. Felibre pòu tanben venir dau latin « fellibris », lo nenon, lo noirisson : aquèu que fuguèt noirit au lach dei musas e de la poesia. Que que ne siágue, lo projècte literari es clar e sembla d’èstre au còr d’aquela renaissença per tornar enlusir una cultura que donèt vida, ambé lei trobadors, a la literatura europenca. La primièra accion fuguèt l’edicion d’un Armana Prouvençau e la volontat de faire d’òbras de qualitat en lenga d’òc. Un trabalh immense de reconquista de la lenga èra a grelhar, plen de promessas e d’estrambòrd.

Una grafia, un diccionari

Joseph Roumanille, qu’èra professor au collègi Dupuy en Avinhon ont aviá rescontrat Frédéric Mistral quora i faguèt seis estudis, s’acarèt a la question de la nòrma grafica e fuguèt lo primier, tre 1853, a utilizar una grafia fixa. Frédéric Mistral puèi l’empleguèt e contribuèt a l’espandiment d’aquela nòrma que s’apièja, en partida, sus la nòrma francesa alòra largament difusida per l’escòla. Aquela grafia, a la debuta, èra dediada au provençau rodanenc, puèi rapidament fuguèt alargada ais autrei dialèctes occitans. Es amb aquela nòrma que Frederic Mistral publiquèt lo famós Tresor dóu Felibrige que constituís, encara uèi, lo diccionari lo mai ric e lo mai complet de la lenga d’òc dins lo respièch de l’ensem de sei varietats dialectalas e dins una amira larga, pan-occitana, amb una rigor scientifica notabla per l’epòca. Fuguèt aquí la basa de la Renaissença felibrenca : la creacion d’aisinas essencialas per sostenir, difusar, desvelopar una lenga qu’èra considerada coma un « patois » sensa gramatica. Son aqueleis aisinas que serviràn, puèi, a crear d’òbras capablas de parlar a França tota e au monde entier, de tornar enauçar la lenga d’òc au nivèu deis autrei lengas, sensa complèxe : una escomesa de talha que lei sets felibres e sei successors saupèron relevar, ambé coratge. Se la grafia mistralenca s’impausèt dins lo Felibritge provençau, lo desvelopament de la grafia dicha « classica » ganhèt lei felibres lengadocians per exemple. Lo Felibritge es lo « depositor morau » de la grafia mistralenca mai es pas la grafia unica d’aquèu movement deis Aups ei Pirenèus.

Un movement literari

Frédéric Mistral e lei primadiers avián consciéncia qu’èra necite e essenciau de retrobar tot l’ample, tota la riquessa e l’espessor de la literatura d’òc, dei trobadors fins a lor epòca. Basta de fulhetar lo Tresor dóu Felibrige per i veire la qualitat e l’abondància dei referéncias literària qu’acompanhan lei definicions : Mistral èra embugat, noirit, empastat deis autors e deis òbras que portèron 8 sègles d’occitan. Aquel eiretatge, lei felibres lo saupèron metre en lusor e se’n servir per empurar una creacion contemporanèa. Avèm tròp tendéncia de veire lo Felibritge sonque coma un movement de « mantenéncia » que se seriá acontentat de trabalhar sus la conservacion d’una cultura calhada, arrestada dins lo temps. Seriá tròp reductor e seriá oblidar leis òbras de Théodore Aubanel, Felix Gras, Valère Bernard entre mila autrei… Lo Felibritge es adonc un vertadièr movement literari qu’acompanhèt d’alhors la difusion d’una poesia de qualitat en lenga d’òc tant coma l’edicion d’estudis o d’òbras que marquèron son temps. La figura de Frederic Mistral es evidentament centrala : fuguèt lo menaire, lo « leader » diriam ara, aquèu que saupèt portar fins au prèmi Nobel la literatura d’òc renaissenta e donc capitar de tocar lo mond entier. Lei vèrs de Mirèio fan clantir tota la beutat d’un provençau talhat coma una perla rara e capitaràn d’estrambordar mai d’una generacion de legeires que vendràn a son torn autors en lenga nòstra. Lo Felibritge, darrier son primier capoulié, se bastiguèt dins lo temps, peira a cha peira, coma un edifici d’esperit, de sciéncia, de poesia e de recèrca, amb una sola fin : aparar e promòure una lenga, portaira de libertat e de riquesa culturala.

Lei sièis mantenenças

Aquel edifici saupèt tanben pausar sei fondacions sus l’ensem dau territòri de lenga d’òc e mai luenh encò dei fraires catalans. Aquí mai podèm faire tombar una idèa reçaupuda que pega a la pèu dau Felibritge : seriá un movement provençau e encara mai, provençau rodanenc. Es verai que l’influéncia immensa de Frederic Mistral e la creacion de l’associacion dins lo triangle d’aur entre Ròse, Camarga e Aupilha marquèt prigondament leis esperits. Mai fau soslinhar que tre la fin dau sègle XIX lo Felibritge s’espandís rapidament deis Aups a l’Ocean. Lo projècte es jamai estat d’impausar lo provençau o de demorar embarrat dins lo relarg arlatenc, au contrari, es la lenga d’òc dins son ensem qu’es considerada : la pluralitat e l’unitat d’un miegjorn que Mistral cantava coma un « Empèri dóu soulèu ». L’organizacion de l’associacion n’es la pròva evidenta ambé sei sièis mantenenças : Aquitània, Auvèrnha, Gasconha-Naut Lengadòc, Lengadòc- Rosselhon, Lemosin, Provença.

Organizacion e tradicions felibrencas

L’organizacion dau Felibritge s’apièja sus lei mantenenços e sus un consistòri de cinquanta majouraus bailejats per lo capoulié. Lei majouraus son elegits a vida per cooptacion, son causits per lor engatjament en favor de la lenga d’òc e recèbon una cigalo d’or que se transmete a lor mòrt coma un fautuèlh de l’Academia. Es demèst lei majouraus qu’es causit e elegit lo capoulié. Leis aderents de l’associacion son lei felibres manteneires. Cada annada una fèsta granda, la Santa-Estèla, qu’es tanben lo congrès nacionau de l’associacion, se debana dins una vila diferenta. L’estèla jauna a sèt brancas es lo simbòle dau Felibritge e remanda ai sèt primadiers, creators dau movement. La vila que reçaup la Santo-Estello deven la capitala efemèra d’Occitania, en 2018 serà lo torn de la vila de Brageirac. Un autre simbòle fòrt de l’associacion es la famosa Coupo que dona son nom a l’imne dau Felibritge. Fuguèt ofèrta per lei militants federalistas catalans per mercejar lo Felibritge d’aguer aculhit Victor Balaguer e sei companhs exiliats en 1867. Es una copa d’argent que representa l’amistat entre Catalonha e Provença e mòstra, un còp de mai, la volontat de dubertura a tot l’espandi d’Òc e ai fraires mai pròches de Barcelona. Fuguèron d’alhors festejats, aquest an, lei 150 ans de la copa.

Lo Felibritge, ara

A l’ora d’ara, lo Felibritge es una associacion activa dins lo païsatge occitan, francés e europenc. Organiza regularament, sus tot lo territòri d’òc, d’eveniments de promocion de la cultura e de la lenga nòstra. La Santa- Estèla representa sempre un moment fòrt dins l’annada, lo trabalh de recèrca e d’edicion es totjorn sus lo taulier. Lo Felibritge jòga un ròtle d’importància auprès dei politicas regionalas e nacionalas : lucha de lònga per lo desvelopament de l’ensenhament de l’occitan e sa reconeissença dins França tota e a l’internacionau. Man dins la man ambé leis associacions divèrsas qu’òbran au quotidian (coma l’IEO per exemple), lo movement, que traversèt mai de 150 ans, es una fòrça, « l’enavans di fort » que n’avèm tant besonh per contunhar lo camin.

Felibres excursion,
Maguelone, Marseille.

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !