Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

MAX ROQUETA : accion e escritura…

Max Roqueta, nascut en 1908 dins lo país montpelhierenc, a Argelièrs, dins un temps ont tot lo mond dins lo vilatge parlava en òc, aprenguèt la lenga “dins la boca dau pòble d’òc”. Ausiguèt Prien, lo contaire “que sabiá lo secret de l’èrba” dire als enfants dau vilatge recampats a son entorn, los contes que retrobèt pus tard dins los libres de contes gascons de J. F. Bladé. Sa maire, qu’aviá fach d’el “un manit encantat” amb los poèmas e cançons que li debanava dins las eusièras de la garriga, moriguèt en 1918 de la gripa espanhòla. Foguèt per el, qu’aviá pas encara 10 ans, una nafradura prigonda. Aviá 12 o 13 ans quand, un jorn qu’amassavan de correjòlas per los lapins, son paire li recitèt una estròfa embelinaira de Mirèio, e aquò l’afortiguèt dins l’idèa que se deviá un jorn escriure, lo fariá en lenga d’òc. L’enfluéncia dins las annadas de Licèu a Montpelhièr, de son professor d’espanhòl, lo poèta catalan dau Rosselhon Josèp Sebastiá Pons, que parlava a sos escolans dau temps dels Trobadors quand “la lenga d’òc èra la mai bèla de las lengas”, lo marquèt fòrça, e sos poèmas li ensenhèron “aquel naturau de la paraula secreta, personala, e que s’exprimís amb lo ritme de l’alen o de l’aiga que s’espandís fòra la fònt”.

                 Los occitanistas de la generacion de Max Roqueta an seguit amb estrambòrd la lucha per la conquista d’una autonomia, que menèt en 1931, quand los Republicans ganhèron las eleccions espanhòlas, a l’espelison de la Generalitat de Catalonha. Los ligams amb los Catalans èran fòrts : de Catalans coma Batista i Ròca e Carbonell i Gener, e costat occitan, Loís Alibèrt, e la còla de la revista ÒC, Ismaël Girard e Camil Solà, vesián los airals occitans e catalans coma una meteissa comunautat linguistica de lenga d’òc. Carbonell butèt à la ròda en 1930 per la creacion de la Societat d’Estudis Occitans, cargada de la normalisacion de la lenga sul modèl de l’Institut d’Estudis Catalans (IEC). Inicièt una Oficina de Relacions Meridionals (ORM) qu’empusèt la creacion occitana e financièt la revista ÒC venguda occitanocatalana (publicarà en 1934 la primièra novèla dau Verd Paradís de Max Roqueta, Secret de l’èrba). L’ORM editèt (amb la SEO) e estampèt la Gramatica occitana d’Alibèrt (1935), e en 1937, en plena guèrra civila, estampèt a Barcelona lo primièr recuèlh de poèmas de Max Roqueta, Los sòmnis dau matin. Tre 1938, los occitanistas obrèron per sosténer los intellectuals catalans confrontats a la repression franquista. Max Roqueta, mètge a Aniana, faguèt una crida dins aquel sens dins la revista Occitània de Carles Camprós. Metiá sa pluma, qu’aviá agusada, au servici de l’accion culturala militanta. E foguèt de 1954 a 1974 director d’una revista occitanocatalana Vida Nova, escricha mai que mai pels catalans e en catalan, a destinacion dels escriveires badalhonats en Catalonha e dels faidits d’Euròpa, d’America dau Sud e de Mexic…

Ismaël Girard, Camil Solà, Renat Nelli, Max Roqueta, obrèron per far espelir en 1945 l’IEO (Institut d’Estudis Occitans). L’amistat de Tristan Tzara (faidit en Peiregòrd a Solhac del temps de la guèrra) e de Jean Cassou, (actiu dins la Resisténcia armada e primièr president de l’IEO) favorizèt la reconoissença d’aquel Institut, dins lo contèxte istoric de la Liberacion. Per Max Roqueta, que ne foguèt secretari general de 1947 a 1950, puòi president de 1952 a 1957, la tòca èra : «despertar una consciéncia occitana ; tornar als occitans una conoissença aprigondida de son istòria, de sas istòrias, de sa cultura, populària o literària, de sos rasics, de sa memòria. Un organ dubèrt a totes. E que demorèsse, coma que ne vire, lo simbèl d’una unitat que nos pòt sola bailar la cara d’una fòrça en camin.» Prenguèt sas distàncias quand vejèt aquela unitat se fendasclar. Per el, l’amistat passava avans las ideologias.

Max Roqueta s’engatgèt dins lo combat per la lei Deixonne, reconoissença oficiala (emai teuna) d’un ensenhament de las lengas de França, en 1951, e primièra victòria de l’IEO.

Batista i Roca e Joan Camp faguèron prodèl per far espelir en 1961 lo P.E.N. Club de Lenga d’òc, seccion d’un organisme internacionau qu’apara la libertat d’expression de las culturas dau mond e los escriveires encarcerats. Max Roqueta ne foguèt lo primièr President e aculhiguèt un rescontre internacional dels P.E.N.s en Avinhon lo 13 d’octòbre 1965 per celebrar lo 700en anniversari de la naissença de Dante, en preséncia de Pablo Neruda, Arthur Miller, e A. M. Asturias.

Max Roqueta se compliguèt plenament coma escriveire : 7 recuèlhs de poèmas, 7 libres de novèlas de Verd Paradís, 4 “romans” tardius, 17 pèças de teatre (comèdias satiricas, una fadariá La Ròsa bengalina, una comèdia de l’absurd Lo Glossari, e una tragèdia Medelha inspirada d’Euripides e dels presocratics, jogada en francés per una còla burkinabé en Euròpa, en America dau Sud, e au Burkina-Fasò), 4 libres en collaboracion amb de fotografs (Harold Chapman e Georges Souche).

Roland Pecout parla d’aquela òbra, dins una conferéncia per lo Centenari en 2008 : «I a aquel sentit de finitud, de mudasons multiplas, de retorn au caòs primitiu, dins tota son òbra. I a tanben aquel sentit fòrça prigond de la vida, de la germinacion, de l’amor de la vida. Aquò baila a l’òbra a l’encòp son costat tragic e son costat de fòrça vitala. (…) I a doas fònts dins son escritura : lo lirisme personal, l’eiretatge dels trobadors, dau romantisme europenc, dau simbolisme, dau subrerealisme, los elements de la tradicion culturala e literària europenca. E a l’encòp, i a aquela tradicion populara, aquela fònt viva e encantada qu’el a desliurat dels agachs de Carabòça e dau mesprés de la folclorisacion. (…) Max Roqueta a maridat la granda cultura, la literatura de totes los païses e de totes los sègles, e la cultura populara occitana enrasigada venguda de l’autenticitat de la lenga, de l’autenticitat dels vilatges. A fach aquela arquimia e a bailat a son òbra aquel ton incomparable : sa votz es presenta dins son escritura, es pas una escritura empeirada o intellectuala, es una escritura totala, que se pòt escotar ». Pecout parla de Max Roqueta coma d’un “chaman dau cadajorn” : chaman per son biais de viatjar dins l’èime dels umans e de las bèstias, de s’empaïsanir dins totes los reinatges, animau, vegetau o minerau ; dau cadajorn perqué fa pas de descripcions academicas o ufanosas, mas avaloriza de son encant los èstres e las causas mai simples.

Per veire mai de detalhs sus la creacion de l’IEO, legir, dins lo Cahier Max Rouquette n° 5, l’article de Joan-Frederic Brun : «Ismaël Girard à travers sa correspondance avec Max Rouquette (2).

A prepaus de l'autor

Joan-Guilhem Roqueta

Joan-Guilhèm Roqueta es lo filh de Max Roqueta. Trabalha fòrça per far conéisser l'òbra de son paire, amb de traduccions notadament. Trabalha tanben amb Joan Pau Creissac, autre autor de la region de Montpelhièr.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !