Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

VICTOR GELU – POÈTA DE MARSELHA E DETHS PRAUBES

Victor Gelu (1906-1985) qu’a ua plaça e ua placa en centre dera vila de Marselha, e que las s’amerita ! Degus cresasque no a cantat Marselha coma aqueth, eth Marselha deth Vieux-Port, popular, ena sièva vertat cruda. Se balhè era palma deths poètas populars a Gensemin, que fuc per amistat gascona, pr’amor qu’auria debut èster Gelu, filh de mestierau eth tanben, de fornièr (bolangèr), e que tastèc deth mestièr a 15 e quauques ans, quan, son pair mort, agèc de ganha’s era vida, e que farà plan d’autes mestièrs après. Autenticament popular, que coneishèc tot eth monde praube, e que li balhèc era paraula enas sièvas cançons provençalas, que cantava damb gran succès e publiquèc dejà en 1840. Popularitat sense parelhas qu’agèc deth sièu vivent, sense dever ren a degus, pr’amor que refusèc d’entrar en cap d’Escòla, en Felibritge tanplan.

Cada mestieròt qu’a era paraula, sense masca : mitron, matelòt, mercanda de fruta, escrombaire, veiturèr, desbardaire (de soda caustica), charpentièr, mercanda de peish, tant d’autes, cadun e cadua ena sièva lenga, ena sièva umor, ena sièva « corporeïtat », se gausi díser, que ditz eth maucontentèr dera sièva condicion, era sièva paur de pèrder son trebalh, mes tanben tot eth mau que pensa deths qu’an eth poder. Eth Progrès qu’ei condemnat, pas per Gelu benlèu, mes peths que fè parlar, eth dit « Progrès » qu’ei tot avantatge peths rics, malur peths praubes. No diseram pas qu’eth cançonièr ei reaccionari, eth que s’esfaça darrèr eths personages.

Mes juste que seria de’u díser revolucionari, pr’amor dera sièva denonciacion der’injusticia sociala mes tanben dera guèrra que tantis badavan d’aqueth temps. Que’s cantèren eras cançons de Gelu pendent era « Comuna de Marselha », sòr dera de París. Autant qu’eth govèrnament, Gelu que se’n a damb era Glèisa, qu’a eth tòrt imperdonable de benesir eths que mian guèrras.

Un aute costat dera sièva inspiracion qu’ei ua fotrala palhardisa, çò que li valerà d’èster condemnat. Tostemps que cantarà eth gormandèr e era fenhantisa, sia provocacion sia modèle de vida ! Contradiccion coma n’avem tots, que fuc meslèu òme avisat e que podia èster tendre, e d’ua grana exigéncia morala, coma ac explican Lafont e Anatole ena sièva inestimabla Novèla Istòria dera Literatura Occitana (tòme II, p. 557-566).

Fauta d’aver eras òbras de Gelu a disposicion, que les emprontarè ua estròfa que citan, exemple entr’autis d’aquera votz tant fòrta :

« Fòra ! Lo sang que nos rèsta a lo bolh !
Fòra ! Sangsucs, qu’avetz la gòrja plena !
Fòra ! Bochiers, gras de nòstra codena !
Fòra ! A son torn lo bestiau pren lo foit ! »

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

Laissar un comentari

Mercés de vos connectar per comentar
  Soscriure  
M'assabentar quand

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !