Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

TÈXTE E DESSEN

Deth temps on furem mainats, enas annadas 40/50, eths que nos ensenhavan qu’avian dejà plan comprés qu’eth imatge ajudava a aprene a léiger : ath catechisme, qu’aviam ua enveja, poder cada setmana léiger « Coeurs vaillants », eras filhas « Âmes vaillantes ». Un personatge que fuc eth noste eròi : Mandrake, ideau d’òme entre tots, dont esperavam eths novèus espleits damb impaciéncia. Er’istoèra dera BD n’a cap commençat en aqueras annadas mes pr’aquò que cresi que fuc plan noirida pera oposicion deras ideologias : era glèisa qu’avia « Coeurs vaillants » e « Âmes vaillantes », eth Partit comunista que nos balhèc « Vaillant » e « Pif le chien », e qu’aimavam eths uns coma eths autes : mainats que voliam en prumèr accion, moviment, arríser, personatges plan tipats, quauqu’arren de simple mes que boluda e diverteish. Solide ! Cada glèisa que tirava deth sièu costat, coma tanben eths moviments de junessa, Scouts e Eclaireurs.

Après, en eths mièvi soviers, Tintin que prenerà ua plaça centrau, lèu concurrenciat per Asterix. Eths amaturs deth un e deth aute que’s podian opausar : que coneishi dus gojats frairs qu’eth un no volia sonqu’Asterix e avia en òdi Tintin, e recipròcament. Eth tipe de Gallés desgordit que’s tira de tot maishant pas, sia pera rusa, no plasia pas ath frair que s’estimava mes era cara un chic innocenta de Tintin. Be son eras preferéncias literàrias un revelatur deras diferéncias de personalitat.

Pr’amor qu’avem vist era BD a evoluar, a èster de mes en mes reconeishuda coma un genre de literatura, e pas sonque un amusament de mainats. Professor, eths eslèves que’m mièren a compréner que podiam en classa recéber Tintin o Lucky Luke, Asterix o Becassine, ara seguida de Scapin o Mascarille, que citi aqueris entr’autis.

Que sembli privilegiar eth tipe masculin, que som plan convinçut pr’aquò qu’eth tipe feminin s’ei fèt ua plaça en aqueth univèrs on eth dessen e eth tèxte s’an d’a maridar. Era mort de Claire Brétecher que nos bremba quin aquesta a un dessen autant agusat qu’eth d’un Wolinski, quin era satira n’ei pas reservada aths artistes òmes.

Uei prononçar eths noms de « literatura », d’ « art », en parlant dera BD n’estona pas mes : que s’a ganhat aquesta era sièva dignitat, e pueish, damb eth cinèma e era fotografia, eth imatge que s’a ganhat eths sièvi galons, ath punt d’ac envadir tot, e de miaçar era supremacia deth tèxte. Eth imatge qu’auria tendéncia a vier era sola fòrma d’escritura, se gausi díser, recebuda peras novèlas generacions… Mes « nihil novum sub sole » (« Rien de nouveau sous le soleil ») be s’ei dit qu’eras catedralas podian èster ua « Bíblia de pèira », tant eths que las bastiren an sabut díser eth Libe en representacions dessenhadas ena pèira. Doncas, era volontat de díser en imatges un messatge que seria autant vielha, senon mes, qu’era escritura damb letras.

Que soèti que sauvem eth un e eth aute, dessen e tèxte escriut, e era union urosa deths dus.

Que m’avisi que vos ai parlat sonque dera BD en francés. Que seria injuste de no pas díser au mens eth plaser que balhèc « Plumalhon », de Vistedit, a gojatots dera familha, un sustot qu’aquera lectura ajudèc en sièu gost pera lenga gascona, e tanben era participacion d’ua mièva petita-neboda a un estagi de revirada de BD en gascon.

Qu’espèri qu’er’aventura dera BD aura bèra espelida en tèrras occitanas tanben. E eth dit pichon que’m ditz qu’aquò ei dejà en marcha damb Pelòt e autes eròis.

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !