Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Nicòla Pèirahita

Cosinèra en performàncias

Julhet de 2019, que’ns trobam au còr de vila de Tolosa, pròche d’ua estatua deu poèta Pèire Godolin devath la calorassa tolosana. « La canicula, aciu ? Bah, pas mei qu’a New York ». La Nicòla Pèirahita – artista gascona emigrada aus Estats Units – qu’ei en visita en Occitània. Que passa per la vila ròsa abans que se n’anin dab l’husband Pierre Joris en vath de Loron, anonciar la sason culturau Chez Lily. Casqueta, peu cort, còs tonic, anar tranquille, espiar vitèc, pometas esberidas… Atau qu’escambiam a perpaus de cosina, d’art, de performància, de lenga qui’s saboreja e de feminitat qui’s cava. Qu’urbeish quauquas henalhas poeticas dens l’imaginari deu còs parlant, minjant, cantant, pintrant. E tostemps, cosinar, entà téisher ligams e güeità’ns en vita.

The full menu performance

Tot qu’a començat dab l’espectacle La garbura transcontinentala / The bi-continental chowder, lo maridatge de duas sopas, presentat aus Estats Units e aciu en Occitània, dab tèxtes originaus tradusits en las duas lengas, anglés e occitan. Uei, que desvolopam en collaboracion dab lo Pierre Joris – l’òmi men desempuish 30 ans – la nosta « accion carstica domo poetica ». L’espectacle a viéner qu’ei en plea preparacion. Que vam investir ua galeria, que i aurà pintrura en viu dab los pès… Qu’ei din de d’òra tà’n parlar. Totun que cau saber, dens las meas performàncias, the full menu que’s compausa tostemps deu visuau – pintrura, vidèo – de l’escriut – en canta, votz, recitacion – e de la cosina.

D’on e’t vien lo hèit de cosinar tostemps ?

La cosina qu’ei ua passion. Que soi vaduda en 1960 hens ua familha de restaurators. A 6 ans que hasèvi cosina, a 20 ans qu’èri cap au restaurant deus pairs. En arribar aus Estats Units en 1987 en Califòrnia, que’m ganhèvi la vita coma cap privada. Que soi curiosa e donc rapidament que’m soi ubèrta a totas las cosinas deu monde.

La representacion de l’America deus fast-food qui glapautasseja, ei enqüèra valedera ?

Aus Estats Units que s’i pòt minjar mau, autant com hèra plan. Mac Do e companhia, qu’existeish enqüèra. Mes los joens adultes uei que hèn atencion a çò que minjan. Ensalada de caulet kale, quinòa, shucs trendy… Puish que vedes a monde qui ne s’utilizan pas jamei de la cosina, pas per un quite cafè. Mes saps, quan e’m passegi en França, que vedi tot lo maishant costat de l’America ei arribat ací au gran galòp.

 

 

Quin teishes ligams per la cosina, en mei de las performàncias ?

A l’Universitat de Boise dens l’Idaho, que perpausèi lo cors Food and Culture qui avó un gran succès. Qu’estó ua transformacion pregonda, tà mantuns estudiants. Que devèn crear cinc dias de repaishs, los menuts, lo budgèt… Interdit d’utilizar pastas totas hèitas. Qu’aví autorizat ua boèita de ton e lhèu ua boèita de sauça tomata, pr’amor ne’us volèvi pas har crompar tomatas en ivèrn.

Que dises qu’èra ua transformacion. Çò que’us caló cambiar lavetz ?

Tot ! La mentalitat. « Ne’m vaga pas », « qu’ei tròp car », « ne sei pas qué har »… Qu’a calut des·har tot. Que i a tostemps ua partida istorica e practica hens los cors : partim de la mongeta, l’origina, l’istòria, quin e’s prepara, quin còsta en boèita, fresc… Dens aqueth cors, que’us calè tot har. A ua aprenenta qui minjava paquets, coma empanadas garnidas de carn industriaus tà l’esdejuar, que la digó de se’n har era-medisha. Qu’èra tant bon, que’n hasó tà era, e que comencè de’n véner entaus amics.

Se hèish ua performància culinària a un endret, que’m vau entresenhar, horrucar e tribalhar dab produits locaus. En 2016, quan èri artista en residéncia ad aquera universitat de Boise, qu’aví perpausat de har un caçolet. L’estat de l’Idaho qu’ei coneishut per estar the state of potatoes. Lhevat que, patatas, ne n’èi pas minjat briga. Que i a sustot mongetas de tot escantilh. Qu’èi tastat tot çò qui possava acerà, lentilhas, mongetas, césers becuts… L’agricultura qu’i ei hèra rica : nat besonh d’importar mongetas tarbesas ! Que m’interèssi tanben a la cosina amerindiana, a çò qu’i avè abans la colonizacion. La cosina, b’ei interessant quan començas a espiar de pròche.

A l’entrada de las tutas de Gargàs,
ua vulva arroja e molhada
desempuish 23 000 ans

Coma hemna, a un moment dat, qu’èi daishat d’estar interessada en penetrar l’espaci de l’Aute. Qu’èri mei portada de cap tà recuperar lo men espaci, a delimità’c. Qu’èi escriut sus la coneishença e la reapropriacion de l’espaci vulvic. A l’entrada de las tutas de Gargàs, [vath de la Nèsta en Bigòrra, NDLR] que i a la representacion d’ua vulva naturau, tota petita, ua henalha hens la pèira. La Hemna o l’Òmi qu’i an botat un petit tròç de pigment arroi au miei, on i auré lo clitòris. Çò qui’n hè ua vulva arroja e molhada desempuish 23 000 ans. Aquò, que son imatges deu femenin que ne ns’an pas jamei balhadas coma hemnas. Qu’èm sus parets preïstoricas, mes ne’ns vedem pas, ne ns’espiam pas. De la mea generacion en tot cas ! Qu’ei la nosta cara esconuda. Qu’aví l’impression de non pas conéisher la mea cara. En partir d’aqueth concèpte, que m’èi volut delimitar per rapòrt a çò qu’aví, de’m har e cavar l’espaci.

Que dises tribalhar suu femenin. Çò qu’ei ? E i auré ua expression artistica femenina ?

Qu’ei ua fòrt bona question… Lo femenin, qu’ei tornar imaginar a partir d’ua perspectiva auta, qui sia mensh torçuda. Qui a escriut totas las nostas istòrias ? Òmis. Se ne disem pas femenin, qué çò que disem ? Au mensh lo femenin qu’ei noste. Que crei aqueth genre ne l’avem pas pro explorat de la nosta perspectiva enlà. Coma disi dens un poèma : que’ns vam replaçar, non pas remplaçar. Que me’n vedi mei dab lo mot « feminista ». Coma dab lo mot « activisme »… « Femenin » qu’èi mensh de trabucs tà avançà’c.

La performància, ne seré pas ua fòrma d’activisme ?

Si. Qu’ac pensi, be. E que soi contenta qu’ac vedis atau. Pas aisit a absorbar. En pintrura per exemple, que soi en cèrca d’abstraccion fisica, que vau despassar lo ligam uelh-man. Jo que pintri dab los pès, shens véder arren, en daishar sortir l’amna au moment. Ne cèrqui pas lo « bèth », que voi mercar. Que vau escopir los shucs, tau coma hens las baunas preïstoricas tà har paréisher las fòrmas en negatius. Ne soi pas hens un tribalh de seduccion. Mes que cau estar determinada. Que’s prenem quauques rastèths.

Per qui ?

Las hemnas, en generau. Qu’ei lo sordeish. Pr’amor los òmis ne’s senteishen pas concernits. Que ns’espian coma ua bèstia curiosa. Imagina’t, qu’ès ua hemna, que’t parli de la toa vulva, e ne l’as pas jamei espiada !

Qu’ei la medisha vergonha, com los occitans e la lenga nosta

Parièr. Aquiu tanben, qu’èm hens l’intime. E vedes, que poderem har un symposium sus aquò.

Se m’a hèit ben de partir,
qu’ei pr’amor èi podut estar çò que soi

En las toas performàncias, e t’agrada passar deu gascon a l’anglés, a còps en tot estremant lo francés ?

Ne vau pas crear vertaderament en gascon, ne soi pas estada pro banhada dens la lenga e n’èi pas arrés tà practicar a New York. A còps, que m’agrada de pensar ne l’èi pas perduda, la lenga. Que l’èi a l’endehens, pr’amor qu’ei dens las pèiras, e vedes ? Tot que viu. Qu’aimi hòrt tribalhar sus la preïstòria. Tot çò qui cura, çò qui cava, çò de carstic, que’m platz. A un moment balhat, que cau poder cavar. Dens lo francés, ne m’i soi pas escaduda a har aqueth espaci. Per jo, qu’ei auturós, compassat, premut. Se m’a hèit ben de partir, qu’ei pr’amor èi podut estar çò que soi. Qu’èra tau com un descapatge. Quan soi arribada aus Etats Units, que m’i soi escaduda a’m har la plaça mercés ad aqueras henalhas, ad aqueras infiltracions, tau com hens las espugas.

Quau artista e t’inspira lo mei ?

Carolee Schneemann. Que s’ei morta en març de 2019. Au nivèu pensada, reflexion, qu’ei era qui m’a sostienuda lo mei. Totas aquestas istòrias de vulva, que son vienudas per era. Qu’avé hòrt estudiat totas las representacions femeninas au truvèrs de las civilizacions. Qu’èi escambiat dab era, notadament au moment quan l’envièi fòtos de Gargàs. Que la mercegi tostemps hens los mens libes.

Ei important d’aver ua autorizacion, un sostien, quan volem parlar de vulva ?

Qu’èra sustot ua licéncia d’imaginacion, ua licéncia artistica. Atau ne’t senteishes pas hòla. Que pòts estar viste qualificada de broisha, sustot en las nostas culturas. Jo ne me n’avisi pas, a còps. Qu’encontrèi un tipe, un jorn, qui’m digó « lo purmèr còp que t’èi vista, que’m demandèi « mes qué çò que fot aquera ? » » E tot d’un pet qu’èi vist aquera perspectiva, qu’èi imaginat quin lo monde e m’an podut véder. Dens aqueth monde occitan, qu’èra coma « verd e blu que’m foti de tu », n’èran pas colors qui’s botan amassa. Jo arribant deus Estats Units, qu’èi vist l’ubèrtura e sonque, n’èi pas vist au limit. Qu’ei drin la mea qualitat qui’m hè lo defaut. Que hali, arren non’m pòt arrestar. Adara, que vau aver 60 ans, que me’n foti beròi.

 

 

A prepaus de l'autor

Caroline Dufau

Bearnesa expatriada a Tolosa, Carolina Dufau, dicha Carò, es una artista de terren, mai tots-terrens, de la cantèra, art que mestrèja "de com cau", fins a la vidèo al dintre del Collectiu Dètz. Carò canta dins lo grop 100% femenin Cocanha e dins d'autras formacions, e es tanben redactritz al Diari.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !