Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

NAPOLEON PEYRAT

B’ei plan vertat que i a duas Arièjas : se no coneishè eth noste gran poète e istorian Napoleon Peyrat, qu’ei solide! d’èster vengut tard ara consciéncia precisa dera nosta Istoèra, mes tanben pr’amor que som der’auta Arièja, era catolica, e gascona, e non pas era protestanta, e lengadociana, on eth futur pastor dera glèisa protestanta èra nascut en 1809 aras Bòrdas-sus-Ariza d’ua vielha familha uganauda, e qu’aurà estudiat a Montauban abans d’èster nomat a St -Germain-en-Laye. on oficièc 34 ans. Que s’èra plan fèt conéisher de tot çò letrat e quan se moriguèt en 1881 qu’acabavan de paréisher eths sieis volumes de sa monumentala Histoire des Albigeois, son òbra principala mes pas la sola, e se parli d’eth ací qu’ei tanben pr’amor de son òbra poetica en occitan e de sa luta per fèr reconéisher era lenga e era òbra deths Trobadors.

Que s’ei podut díser que Napoleon Peyrat, quan canta non solament era beutat deth país d’Ariza e deras Pireneas, mes eth passat eroïc d’aqueri parçans, pòt a bèras pausas fèr pensar a un Victor Hugo o meslèu a Agrippa d’Aubigné, eth gran poète protestant deth XVIème, autor dera epopèia Les Tragiques.

Mes que defenèc e illustrèc tanben era poesia deths Trobadors dont li agradavan en prumèr eths accents eroïcs e epics, meslèu eths « sirventès» qu’era « canso » d’Amor. Politicament engatjat en camp republican, que s’opausèc a un mistralisme roïaliste e animèc dab Louis-Xavier Ricard e Auguste Fourès çò que s’ei aperat eth Felibritge rotge.

Òc! Qu’a Arièja eth sièu Napòleon! N’a pas conquistat Euròpa, qu’a fèt melhor : qu’a « inventat » eth catarisme e Montsegut! Dauguns per gelosia o mauconeishença que l’acusan justament d’aver a de bon inventat, d’èster un maishant istorian, mes creator de faulas que sapient rigorós. Vertat qu’era question uei ei plan discutada e que Peyrat a fèt errors, mes qu’a boludat ua documentacion giganta, e de tota faiçon tirat der’ombra era Crotzada contra eths Albigesi, qu’ei a díser eths Catars, e qu’a podut èster aperat eth « Michelet du Midi ».

Un aute còp, se pòdi a de bon méter era man sus era sièva òbra poetica en occitan, que vo’n parlarè. Era sièva òbra principala qu’estarà pr’aquò, que sembla, era que viem de díser, ja qu’aja fèt víver dam era mêma passion er’istoèra deths protestants persecutats.

Que dèbi arremerciar ací era Dépêche du Midi que fic paréisher un article bèth que m’a plan ajudat, ar’ocasion deth centenari deth noste Napoleon (04/04/81). Quan eth jornau regionau se bremba deth sièu « radicalisme », qu’a plan rason de brembà’s un radicau coma aqueth!

En eths vèrses francesi de Peyrat
que trobam un même vam,
ua parèlha vigor dera satira, un buf epic :

« Je vous aime, ô montagnes veuves !
Une âme dans vos bois, un soupir dans vos fleuves.
Vos lacs roulent du sang, vos cascades des pleurs !
Et vos glaciers sanglants où le soleil expire
Semblent l’échafaud du martyre
Où pend, crucifié, l’Ange de nos douleurs ».

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !