Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Dorsièr “Memòria en partatge” – Tesaurs tà l’aviéner

Au 1èr de junh, l’associacion bigordana Pirèna Immatèria que publiquè lo dusau volume de Memòria en partatge, un libe-disc bilingüe de 19 cantas e 7 tèxtes poetics, collectats au près de la familha Porte-Labit-Crampe, aulhèrs-cantaires de Gedra en Bigòrra, tot pròche de Gavarnia. Lo permèr numèro, pareishut en deceme de 2014, que presentèva dejà ua seleccion de cants collectats en Bigòrra peu professor Xavier Ravier enter 1956 e 1962. Gessits d’un paisatge sonòr unic, aqueths dus volumes que constitueishen tesaurs d’oralitat inestimables. Pascal Caumont, cantaire e professor au conservatòri de Tarba, responsable de la publicacion, que’ns liura la genèsi e los enjòcs d’aqueras parucions.

Pirèna Immatèria

L’associacion Pirèna Immatèria, apitada en 2010, qu’a per tòca de har víver la canta tradicionau, notadament mercés a la produccion de supòrts sonòrs. Los cantaires de Vox Bigerri (dont Pascal Caumont), las cantairas de Daunas de Còr, o enqüèra l’autor Joan-Loís Lavit que’n son membres ahuecats. Com punt de partença, que i a lo constat de l’abséncia d’edicion de collectatge de cantas en Bigòrra. Quin e’s pòt, dab un territòri ric de cantaires, au repertòri vitèc e abondós ? Memòria en partatge que’n planta las hicas, en ua edicion bilingüa de las bròias. L’introduccion hòrt documentada que sensibiliza lo lector-auditor aus contèxte e enjòc de la collècta, en descríver dab tendressa aqueths cantaires de tot dia. Qu’entram en ua escota esmavuda d’aqueths tesaurs.

Tesaurs sonòrs

Lo permèr volume que potza preu hons collectat per Xavier Ravier, cercaire e professor. En las annadas 50, a l’atge de 25 ans, qu’entrà com estudiant en l’equipa deu Jean Séguy (1914-1973), lingüista e professor a l’Universitat de Tolosa- Miralh. Aqueth gran universitari que lançà ua seria d’enquistas sonòras suu terrenh, tà collectar de qué constituir lo famós Atlàs linguistic e etnografic de la Gasconhaeditat peu CNRS en sheis volumes,
enter 1954 e 1973
. Originari de Labatut-Ribèra a la termièra de Gèrs, lo joen Xavier Ravier qu’arribà donc en Bigòrra en 1956. Que pojà preus vilatges, qu’estó arcuelhut hens las maisons, micro a la man. En aqueth contèxte, que començà las soas recèrcas suus mites pirenencs, tau com Milharís e la legenda de l’arribada de las permèras nèus per las Pireneas. Que’n profieità tanben entà har cantar las personas ressorças, e mià atau ua collècta parallèla cap a la canta tradicionau. En tot saber que lo monde collectat e estón vaduts enter 1875 e 1905, qu’avem aquiu testimònis d’un aute sègle, dab ua immersion en un contèxte societau qui ei adara complit. Lo dusau volume Memòria en partatge suu Simon Crampe e la soa familha, que resulta d’ua seleccion enter aqueth hons deu Xavier Ravier numerizat, enregistraments mei recents deu Pascal Caumont, o bandas hornidas per aquera familha de cantaires. Que s’i audeish a tres generacions, dab un repertòri inedit e originau, en ua lenga ancorada en país Tòi. Que i arretrobam los articles “eth” e “era” de la montanha, los feminins pluraus en “-es”, o enqüèra las fòrmas bracas monosillabicas de quauques vèrbes : “ave” qui vad “èr”, “véger” qui vad “vér”… eca.

Ua lenga corporau

Aqueths testimònis que pòrtan las marcas d’ua lenga anciana, qui adara s’enten fòrt mensh en las bocas joenas o neò-locutoras. Lo biaish de bronir la “r”, de har soar la “l” o la “d” en la ganurra, qu’an ua auta sabor. Aqueth engatjament deu còs que s’arretròba solide en la canta. Que n’ei ua constituenta màger, dab ua incidéncia dirècta suu riquèr deu son, de las armonicas, pr’amor deus resonators corporaus mobilizats. Entau Pascal Caumont, que hè partida de “l’identitat sonòra” : “Que’m sovengui deu mié gran-pair qui parlava tanben ua lenga hòrt dens la garganta, mes corporau. Quan hèm passar aquesta mena de votz en un espectrograma, que vegem que lo son ei ric, cargat de resonància. Mentre d’aver ua votz mes modèrna, mes urbana, qu’ei mes netejat, mes filtrat.” Que hè lo comparar dab la cosina : “arrés ne voleré pas d’un gost formatat, industriau, normalizat. Tot parièr entau son, las sabors enrasigadas que son de bon guerdar”.

La lenga musicau mairau

Publicacions atau que desvolopan l’accès aus hons sonòrs, qui vaden fondamentaus entà l’aprentissatge musicau o lingüistic. Los tèxtes que’s hèn testimònis d’un tròç de vita, pintraires d’un paisatge, d’un saberhar. La familha aquesta qu’a la canta per mejan d’expression. Que pòden descríver en cançons lo paisatge o las condicions rudas deu tribalh d’aulhèr. “Eths que son en trin de’s hargar cançons tostemps, que sembla que lo broquet ei prèst a s’aubrir a tot moment. Que i a cantas de qui coneishen tots, que son capables de las cantar atau au canton de la taula, de s’inventar coplets. Qu’ei ua vertadèra tradicion familiau” çò nòta lo Pascal Caumont. Qu’an un estile de composicion, ua vertadèra lenga musicau mairau qui’s dessenha. Mes se los Porte-Labit-Crampe ne son pas los mei inventius entau ritme, un auta familha 30 km mei ençà que’s cargarà de compausar partidas ritmicas mei originaus. Las cançons e adobs que’s passejan e hargan atau un repertòri mei ric. “Au revèrs de çò que disen personas, que cau cercar la version originau entà trobar la version mes pregonda, au contra. Quan passa d’ua boca a l’auta, que vad mes rica.” Lo repertòri qu’ei d’ua grana diversitat de tematicas : dab cantas d’amor, bucolicas, cantas entà arríder, parodias deu sacrat, imitacions de bèstias, o enqüèra los mites e legendas arcaïcas pirenencs. La libertat de composicion b’ei grana, e shens nat complèxe.

Monodia o polifonia ?

La canta pirenenca qu’ei fòrt coneishuda entà la polifonia. Mes aquiu que trobaratz sonque enregistraments d’ua sola persona, o duas en question-responsa o sus la medisha linha melodica. N’i a pas qu’ua sola cançon cantada a duas votz : Salut Campvielh, interpretada per Simon Crampe e Carlo Kustre- Crampe. Quin ei possible, d’aver ua tradicion tan hòrta de cant polifonic en Bigòrra e de non pas aver nat enregistrament atau sus aqueths supòrts ? Lo Pascal Caumont que ns’ac explica per duas rasons. Dejà, que cantèvan fòrt chic en polifonia en lo parçan de Gedra. Mes la rason màger qu’ei tecnica e contextuau. Las enquistas en las annadas 50 que’s hesèvan dab un sol micro, e lo Xavier Ravier que s’adreçèva a ua persona. Que profieitèva d’aver un informator tà la lenga, tà dar seguida sus la canta. Que sabem que s’i cantèvan en polifonia “en cabaret, en las tavèrnas o los bistròts, autanplan en lo país Toí com en las Baronias. “Aquiu que i avè mantuns tipes, un que començava de cantar tot sol, e los autes que s’apielavan tot seguit, e que cantavan en polifonia. Mes n’avèn pas encòra tròp l’idea d’enregistrar la polifonia ad aquesta epòca” ce’ns precisa lo Pascal.

Collècta e transmission

L’enjòc d’aqueras parucions qu’ei lo de la transmission : auherir mascadura aus qui an hami de’s constituir ua “lenga mairau musicau” e de s’immergir en aqueth banh. Los formators en canta tradicionau que s’emparan suus collectatges entà neurir la creacion presenta, e muishar aus aprenents a ahuecats que las faiçons de cantar e son multiplas. Aqueths vielhs collectats, per tant que siin cantaires e cantairas de tot dia e non-professionaus, qu’an ua mestreja vocau de las granas. Entad ac reconéisher, que’s cau des.har deus formatatges sonòrs, tornar trobar un curiosèr e ua finessa d’escota, identificar las particularitats deu son, deus temperaments musicaus, e lo riquèr de la lenga cantada. Aquò qu’ei enqüèra mélher de s’i atacar de d’òra, tau com ac precisa lo Pascal Caumont : “los mei joens, tanlèu que’us preni en cors a partir de 6 o 7 ans, que comenci a hèr briòlas, a’us hèr enténer petitas causas de temperament, sense tròp insistir, sense nomenar causas. Mes sonque atau de sentir, de s’amusar dab aquesta faiçon de hèr dab la votz, de timbrar, d’engatjar lo còs.” Aqueths archius que son utís entà emprenhà’s, entà poder trobar ua cèrta libertat en la practica de la canta, que sii en lo timbre, las ornamentacions, las armonias, los adobs, o lo hèit de’s cambiar las paraulas e d’ajustar d’autes coplets. Que s’ac hesèvan atau, los cantaires d’auts còps, en ua practica de tot dia. Qu’ei la libertat aquera qui ei de bon apoderà’s.

Las parucions a viéner

Lo permèr volume qu’ei lo resumit d’un quinzenat d’òras de bandas magneticas deu Xavier Ravier. Pirèna Immatèria que preved de sortir au mensh quate volumes atau, d’apitar ua colleccion, d’alandar au paisatge sonòr de Gasconha : en Comenge, en Armanhac, en las Lanas o en Biarn… E que i a de qué téisher. Tesaurs, que n’i a. En los projèctes a viéner, que s’i parla tanben de l’edicion de la conferéncia de l’istorian geografe Gilbert Peiròt, Geografia cantada en Bigòrra. La version conferéncia cantada qu’estó presentada au hestau Tarba en Canta au mes de junh passat, dab tres joens cantaires, estudiants deu conservatòri de Tarba, qui interpretèn la cançon de Milharís o enqüèra la famosa Cançon de Grangèr. Duas cantas a tornar trobar hens lo permèr volume de Memòria en partatge.

A prepaus de l'autor

Caroline Dufau

Bearnesa expatriada a Tolosa, Carolina Dufau, dicha Carò, es una artista de terren, mai tots-terrens, de la cantèra, art que mestrèja "de com cau", fins a la vidèo al dintre del Collectiu Dètz. Carò canta dins lo grop 100% femenin Cocanha e dins d'autras formacions, e es tanben redactritz al Diari.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !