Seleccionar una pagina

Au cornèr de las sciéncias

0 |

Lirisme scientific

Se la poesia exacèrba los sentits, lo 10 d’abriu de 2019 los astrofisicians qu’avón los uelhs engorgats d’emocion en escotar la conferéncia on presentèn la prumèra imatge vertadèra d’un trauc negre. Pr’amor véser un daquò negre a 55 milions d’annadas de lutz dens un espaci negre, aquò n’ei pas arren !

Qu’ei un trauc negre ? En 1783, l’anglés John Michell que perpausa a la Royal Society l’idèa d’un còs tan massiu que la lutz era medisha ne se’n pòt pas escapar. Coma créser que còs luminós màgers (mes grans que lo sorelh) sian invisibles ?

Que calerà aténder Albert Einstein e la sua teoria de la relativitat generau en 1915 tà imaginar l’espaci coma ua estructura que la matèria desfòrma e l’alemand Karl Schwarzschild tà trobar ua singularitat, un lòc on lo camp gravitacionau (zòna de gravitat a l’entorn d’un còs) vad infinit. Aquera singularitat que seré coma un putz dens l’estructura de l’univèrs. Que prenguerà lo nom de trauc negre mes tard. Las causas que’s van precisar. D’ua massa enlà, un objècte astrofisic sense reaccion nuclear que s’ahonish sus eth medish per la sua gravitat. En 1963, lo matematician neozelandés Roy Kerr que descriu un trauc negre qui hè seguir dens la sua rotacion l’espaci a l’entorn. Mès digun n’a vist qué que sia.

En 2012, que vesem quaucom qui shuca ua estela giganta rojaModelizacion en 3D d’ua absorcion d’estela -NASA. En 2015, qu’espiam las ondas gravitacionaus d’un trauc negre. Fin finala, en 2019, l’equipa internacionau Event Horizon Telescope que preng ua fòto d’un trauc negre, lo M87. Que confirma l’existéncia d’aqueths objèctes.

Lo M87 (87au objècte au catalòg de las galaxias deu francés Charles Messier, 1781) que pesa 6,5 miliards mes que lo sorelh e qu’a sonque tres còps la talha de Pluton. Qu’ei donc hèra dense. Que’s passa en aqueth objècte ? N’ac sabem pas. Ne podem pas espiar puishque la lutz ei engolida dens l’objècte e ne coneishem pas teorias coerentas (ni la teoria de la relativitat, ni la fisica quantica ne foncionan pas). Alavetz qu’aperam la susfàcia autorn deu trauc negre « l’orizont de las hèitas ». Totun, a l’entorn d’un còs celèste, que i a matèria en orbita (efèit de la gravitat). Per un trauc negre, aquera matèria qu’ei un gas qui vira dinc a 1 000 km/s dab ua temperatura qui pòt aténher 100 000°C, e qui cai chic a chic dens lo trauc negre (lo trauc negre J2157, un mostre, qu’engolish un sorelh per jorn – estudi 2020). Lo disc qu’a un diamètre 300 còps mes gran que lo trauc negre centrau.

Lo projècte que comencèc en 2006. Que botèn 8 telescòpis en hialat a diferents lòcs de la planèta ende simular un objectiu de la talha de la Tèrra. Qu’atendèn que i avosse sorelh e cèu clar aus 8 lòcs en medish temps. Qu’i avóc 4 jorns atau en 2017. Que prenguèn las fòtos en medish temps a un dètz milau de miliardau de segonda près, mercés a mòstras atomicas.

Fin finau, que calóc l’algoritme geniau de l’informaticiana Katie Bouman e dus ans de trabalh dab ordenadors poderós entà compilar las dadas (5 000 discs durs d’1 Teraoctet) e produsir LA fòto.

Trauc Negre – © The EHT collaboration

A prepaus de l'autor

Anne-Pierre Darrées

De formacion scientifica, Anne-Pierre qu’a trabalhat en grops internacionaus. En tornar tau país, que’u semblèc evident d’obrar per la lenga, indissociabla de la cultura e de l’identitat d’un pòble. A l’Escòla Gaston Febus, qu’ei en carga deu libièr e de la promocion de la cultura gascona sus internet. Qu’ei tanben secretària de las Edicions Reclams e presidenta deus Amics de Ràdio País en Comenge. Los sons motors : la nautat, lo cant liric, la literatura, los Pirenèus, la Gasconha.

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Retorns en linha
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !