Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

L’IEO, lei camins de l’Occitanisme

« La fe sens òbra mòrta es » : quau es pas estat pivelat per aquesta frasa qu’enròda lo logò de l’IEO mesclant la crotz occitana ai quatre bandas dau drapèu provençau ! Una devisa que resumís tota una pensada, d’annadas de trabalh e de passion de femnas e d’òmes per la lenga d’òc, per sa vida, sa transmission e son desvelopament, sa creacion e sa capacitat a amassar, a metre en comun leis accions e lei fòrças divèrsas. Segur, darrier lei paraulas i aguèt de moments de dobte e de batèstas ferotjas que marquèron son temps e laissèron, de còps, de nafraduras prigondas. L’IEO es un flume long que prenguèt mai d’un camin e despleguèt sei braç dins de direccions diferentas mai, es benlèu l’essenciau, que saupèt perseguir lo cors de l’aiga, lo cors de la lenga, de lònga, au mièg d’un espandi geografic larg e complèxe. Aqueste numerò dau Diari es adonc consagrat, en granda part, a l’Institut d’Estudis Occitans, son istòria, seis evolucions e, de segur, son actualitat. Siam anats au rescontre d’aquelei que participèron e que participan encara a l’aventura de l’Institut, son lei miélhs plaçats per nos faire comprene çò qu’es l’IEO, çò que representa e çò que pòrta, ara, dins aquela debuta de sègle XXI. Danièla Julien nos parla de Robèrt Lafònt, Cristian Bonnet evòca l’IEO d’Auvernha dempuèi leis annadas seissanta, retrobam de grands noms coma aquelei de Féliç Castan, Tristan Tzara o Max Roqueta… Geraud Delbès tòrna sus l’IEO e lei ràdios publicas tolosencas quand Magalí Urroz nos conta la vida de la librariá de l’IEO lemosin a Lemòtges. Es, de fach, un afaire de femnas, d’òmes que caminan sus lei dralhas de la lenga, de contunh, dempuèi 1945 : avèm que de seguir sei piadas…

Au sortir de la guèrra

Es a la sortida deis annadas escuras de la segonda guèrra mondiala que naisse l’IEO, portat per una generacion eissida de la Resisténcia, dins un ambient general de bastison d’un monde novèu.  Ismaël Girard l’imaginèt, sus lo modèle de l’Institut d’Estudis Catalans, e lo butèt en plaça, acompanhat per René Soula, Jean Cassou (resistant e romancier francés que ne foguèt lo president  fins en 1952), Max Roqueta, Renat Nelli, Pierre Bertaux (resistant, Commissari de la Republica), e lo famós Tristan Tzara, fondator dau Dadaïsme… Imaginatz-vos aquela naissença, aquela èrsa occitana au mitan d’un sègle en ebullicion !  Tot èra de tornar inventar après lo malastre e l’òdi de 39-45 ; a l’envam sociau dau projècte dei « Jorns urós » dau programa de la Resisténcia, aquelei « primadiers » apondèron una dimension cuturala e lingüistica. Lo projècte de l’IEO es ambiciós e clar, tre la debuta : sostenir la literatura occitana, desvelopar la recèrca scientifica, constituïr un còrs ensenhaire capable de transmetre lei coneissenças d’òc. En parallèla, Féliç Castan e Robèrt Lafònt s’entrevan de la revista OC. Rapidament, l’idèa es de trobar una estrategia de reconquesta de la lenga sus l’ensem dau territòri occitan. Leis annadas cinquanta seràn mai que mai consagradas a la mesa en plaça d’una accion pedagogica, ambé la formacion d’ensenhaires e la publicacion de libres, brocaduras e metòdes d’ensenhament. Faliá transmetre la lenga. Aqueu trabalh trobèt de novèlas oportunitats amb la lèi Deixonne que faguèt dintrar l’occitan a l’escòla, en 1951.

Lei viratges de l’IEO

Sus mai de setanta ans de vida, l’IEO coneguèt de moments de passatges complicats e de batèstas entre diferents movements de pensada. Un primier viratge foguèt negociat dins un ambient auratjós, a la fin deis annadas cinquanta, ambé la separacion dei ponchs de vista de Féliç Castan, Bernard Manciet, Ismaël Girard, d’un costat, e Robèrt Lafònt e Pèire Bec de l’autre. Lo debat portava sus l’estrategia occitanista, lei primiers la pensavan unicament sus lo terren culturau quand leis autrei volián una preséncia dins l’airau politic. Robèrt Lafònt l’emportèt avant de s’acarar, mai tard, dins leis annadas quatre-vint, a l’oposicion entre una tendéncia dicha « universitària » e una tendéncia dicha « populara »… Aquelei trecimacis faguèron tremolar l’edifici de l’Institut que capitèt, pasmens, de perseguir son òbra. Maugrat aquelei temps de crisi, l’IEO s’organisèt sus l’ensem dau territòri, deis Aups a l’Ocean, en s’estructurant a l’entorn d’una federacion de seccions regionalas e departamentalas (sens oblidar la seccion de París) que teissèt un malhum eficaç.

L’IEO, ara !

Aquela ret permet a l’IEO d’èstre present d’en pertot, sus quatre regions ambé, ara, mai de trenta associacions federadas e mai de cinquanta associacions aderentas dins la Region Occitania Pirenèus-Mediterranèa. En delà dei seccions, l’Institut fonciona ambé de sectors d’activitat : l’edicion (IDECO), l’animacion, la musica, leis arts plastics, la lingüistica. Es una associacion reconeguda d’utilitat publica qu’es a la sòrga d’un molon d’eveniments culturaus sus Occitania tota (l’IEO es 500 eveniments en Region Occitania Pirenèus-Mediterranèa e un public que se compta en desenats de milierats de personas). Es adonc una fòrça importanta per la lenga : fa conéisser l’occitan a tot un cadun, cada jorn. Sa dimension panoccitana es de sotalinhar, pensam aquí a l’importància de l’Espaci Occitan de Gap, ambé sa botiga en linha, portat per l’IEO 04-05, per exemple. Son tanben d’estagis de formacion sus lei quatre regions, de talhiers de lenga, d’intervencions divèrsas per socializar la lenga d’òc e un sosten ais accions en favor de la lenga d’òc (notadament un sosten ai comunas que vòlon desvelopar la senhaletica bilingüa e lo trabalh sus la toponimia, via lo site internet collaboratiu mes en plaça per l’IEO, bdtopoc.org). D’un autre latz, l’IEO jòga un ròtle pròchi deis elegits e dei responsables politics per faire prene consciéncia de l’enjuec màger qu’es, uèi, d’assegurar la subrevida de l’occitan. Son president n’es ara lo provençau Pèire Brechet e lo trabalh manca pas sus lo taulier per inscriure l’occitan au còr dau sègle XXI.

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

Laissar un comentari

Mercés de vos connectar per comentar
  Soscriure  
M'assabentar quand

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !