Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

L’aviada de l’IEO

Entà plan compréner la vajuda de l’IEO qu’ei important de considerar la situacion complicada de l’occitanisme d’après-guèrra e de considerar quauque granas figuras de qui an hargat l’institut. Qu’abordaram aqueth moment clau de l’occitanisme en encontrar a Laurenç Abrate, especialista deu movement occitan e autor de 1900-1968. Occitanie. Des idées et des Hommes  (IEO edicions – IDECO)

La liberacion, puish l’après-guèrra. Quin èra eth contèxte de qui permetè la vajuda de l’IEO ?

L’IEO que vajó oficiaument lo 28 d’abriu de 1945 a Tolosa dab l’ajuda deu Tristan Tzara e deu Jean Cassou, aqueste que ne serà lo prumèr president.
Coma l’escribèi dens «1900-1968. Occitanie. Des idées et des Hommes», Ismaël Girard, eminéncia grisa de l’Institut e son prumèr secretari-generau, que s’angó trobar lo Soula e que li digó : « qu’es lo moment o james, dens tres meses, l’ocasion serà perduda, cau aprofeitar las circonstàncias per crear l’Institut » (OC. N° 256.Hiver 1976. Darrièrs escrits d’Ismaël Girard. Genèsi de l’I.E.O. Ismaël Girard e Camil Soula).

Las circonstàncias, ne cau pas anar cercar tròp lonh ; las circonstàncias, la Liberacion. França que volèva a tota hòrt desfaçar lo passat e tot çò qui lo remembrava. Los corrents qui simbolizavan aquera aspiracion qu’èran precisament los corrents qui s’èran hargats dens la Resisténcia, dens aqueth famós esperit de Resisténcia.

Entà l’occitanisme, l’enjòc qu’èra de poder hicà’s dens aquestes corrents d’autant mes que l’occitanisme, lhevat quauques individualitats, e pas james devath la bandèra occitanista, ne s’èra pas engatjat dens la Resisténcia.

La Societat d’Estudis Occitans qu’estè ua associacion en partida a la basa de l’IEO e, pendent un moment, ua organizacion parallèla. E’ns podetz presentar drin aquera SEO puish la sua coexisténcia dab l’IEO.

La SEO qu’estó creada en 1930. Que resulta d’ua collaboracion estreta entre occitanistas de la revista OC, gavidada per Girard e los Catalanistas au miei deus quaus arretrobam Josèp Carbonell de  L’amic de les Arts. La SEO preng clarament exemple sus l’Institut d’Estudis Catalans. A çò que sembla, la SEO n’auré pas realament fonccionat coma Societat pendent las prumèras annadas de son existéncia. Que seré lo sol Alibert qui auré animat la seccion filologica e qui publiquè, dab l’ajuda financèra deus catalanistas, la sua Gramatica occitana segon los parlars lengadocians en 1935.

En julhet 1940, la SEO qu’estó lo prumèr organisme occitan en mandar ua letra au Manescau Pétain on los signataris hèvan part « des suggestions que (leur) action occitane régionaliste (leur ) avait permis d’étudier et d’édifier » en tot afirmar ua comunion de pensada totau entre lo manescau e lo movement occitan. La SEO qu’ei doncas sus una linha pro-vichista d’autant mes que son president, A-J Boussac, ei maurassian e lo son secretari generau, Alibert, collaboracionista.

En 1943, las causas cambian. Renat Nelli qu’ei lo navèth president de l’organisme e, ideologicament, la SEO bascula dens lo camp de la Resisténcia.

En 1945, la SEO e l’IEO qu’avón ua vita parallèla mes, rapidament, la SEO que deishè la plaça à l’IEO en pr’amor que l’organisme volèva escafar son passat pro-vichista e, sustot, en pr’amor que lo son secretari generau èra empresoat per collaboracion activa dab los Alemands.

En 1945, que’s tengó l’AG fondatora de l’IEO, E’ns podetz presentar drin aquera AG?

La creacion de l’IEO que’s debanè dens lo gran amfiteatre de l’Universitat de Tolosa en sesilha solemne, presidida per Pierre Bertaux qu’èra lo Comissari de la Republica e en preséncia de las autoritats civilas, militaras e religiosas. Qu’arrecebè lo sostien de Tzara e de Cassou que n’estó pas Comissari de la Republica en pr’amor qu’estó malament blessat just avant la Liberacion .

Girard qu’èra lo secretari-generau de l’IEO. Atau que podèva tirar totas las manetas. Mantunas personalitats compausavan lo Conselh d’Administracion : Bousquet, Castan, Gomila, Mouzat, Nelli, Max e Pèira Rouquette, Teste, etc, personalitats a las quaus poderam hornir rapidament  Berthaud, Camproux e Lafont.

Quan parlatz de la creacion de l’IEO que didetz qu’aqueth organisme navèth e’s caracteriza a l’encòp per la sua causida de la via culturalista e per eth sué objectiu de tractar l’occitan com un apòrt a la cultura francesa. Que’ns podetz explicar drin aquera dobla volentat de la creacion de l’IEO ?

Ne podem pas díser que tractar l’occitan coma un apòrt a la cultura francesa ei estat un objectiu in se de la part de l’IEO. Encòèra un còp que son las circonstàncias de qui an impausat aquera estrategia. L’IEO n’ei pas nescut de la Resisténcia contràriament a la legenda hargada peus occitanistas de l’epòca. Los resistents de l’IEO que’s pòden comptar suus dits de la man. L’IEO qu’a sabut, gracias a l’abiletat de Girard sustot, engulhà’s dens aquestes corrents qui representavan l’esperit de resisténcia. E, dab lo traumatisme de qui avèva deishat la guèrra, tocar au concèpte de la nacion França, de la primautat absoluda de la lenga francesa qu’èra considerat coma un « crime de lèse-France ». Alavetz, entà poder existir e reïvindicar ua plaçòta entà l’occitan, l’IEO declara que « enten servir la cultura occitana coma valor umana, sorga de riquessa per Francia e per l’umanitat ».

L’aviada de l’IEO qu’ei marcada tanben per l’arribada de çò qu’avetz aperat eth « triumvirat Castan, Girard, Lafont ». Aquera pausa navèra qu’ei plan importanta, que van au prètz d’ua grana reflexion interna tornar definir l’estrategia de l’IEO, ua estrategia de qui correspon a ua acceptacion pròpia de la nocion d’Occitania e a ua redefinicion de l’occitanisme e deus sués objectius. E’ns podetz explicar aqueras visions ?

La causida d’una via culturalista coma estrategia de reconquista n’entra pas exactament dens los medishes esquèmas. En 1945-47, l’occitanisme ne se pòt definir que culturaument. Lo federalisme de Camproux qu’ei abandonat sens nat examen critic. E qu’ei precisament lo moment que Felix Castan, dab l’ajuda de Lafont e l’assentiment de Girard,desvolopa lo son culturalisme. En gròs, tres fonccions que son assignadas a l’occitanisme : ua fonccion literària (creativitat), ua fonccion scientifica (coneishença de qui permet ua accion eficienta) e ua fonccion pedagogica (transmission au pòble de la coneishença).

Mes, e d’aquiu que venguèran tots los embrolhs futurs, Castan considèra que n’i a pas nada dimension economica a la problematica occitanista. Lafont, eth, qu’a conservat la vision d’un occitanisme prenguent en compte ua reïvindicacion especificament economica e doncas politica. Quan venguèra au jorn ua analisi suu lo desequilibri economic deu territòri francès e la necessitat de decentralisacion, que s’entraucarà dens aquera via e, la via culturalista de Castan que deisharà la plaça au neo-regionalisme e au concèpte de colonialisme interior. Mes aquò qu’ei ua auta istòèra.

1900-1968. Occitanie. Des idées et des Hommes
Laurent Abrate
IEO Edicions – IDECO, 2001
Coll. Textes et Documents
16 x 22,5 cm – 622 p.
38.00€

A prepaus de l'autor

Sébastien Pugin

Sebastian foguèt pendent mai de dètz ans director de l'IEO Miègjorn-Pirenèus vengut puèi IEO Occitània/Pirenèus-Meditarranèa, e doncas creator e cap-redactor del Diari. Es ara tornat al sieu, al pè de la montanha, e trabalha coma cargat de mission a l'occitan pel departament dels Nauts Pirenèus (65).

Soscriure
M'assabentar quand
0 Comentaris
Inline Feedbacks
Veire totes los comentaris

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !