Seleccionar una pagina

Retrach literari

0 |

Joseph Delteil (1894-1978) – l’Innocent occitanista

(1894 – 1978)

JOSEPH DELTEIL

« Nasquèri un jorn de vent, dins un mont de bruga al solelh. Aquò arribèt dins qualque bòsc d’aliguièrs e de garrics verds, suls confinhs del Rosselhon e del Lengadòc, cap a la tresena ora del vèspre, qu’es l’ora de las vèspras. Ma maire èra anada culhir d’arboças o d’aglans, o sabi pas qué ? O benlèu obeïssiá dins l’abís de sa carn a aquel azard divin, aquel Dieu azardós que pòrta en totes luòcs l’òme en cropa. Cresi al destin coma a la ròsa. » Tot Delteil pòt tenir dins aquelas qualques linhas : òme d’òc, crestian dels temps primitius, panteïsta grèc, etc.

Aquò se passava a Villar-en-Val (Auda) lo 20 d’abrial de 1894. Son paire èra boscassièr, sa maire trabalhava a l’ostal. Èran venguts del caire de Montsegur (Arièja) e parlavan patés. « Lo patés es la lenga de papà, de mamà, ma lenga mairala, l’aimi. Deuriái dire “occitan”, sabi, es lo tèrme corrècte e lo mai estrategic, mas “occitan”, es sabentàs, fa intelligentsia… Ma maire parlava patés e fins a cinc ans parlèri pas que lo patés… Lo francés es una lenga estrangièra per ieu. »

D’aquí, res d’estonant que son primièr tèxte publicat o foguèsse en 1914 dins l’Almanac Patouès de l’Ariéjo ; o tornarà produsir dins son De Rousseau à Mistral, 1928, dins lo qual avança tanben un « Programa per una organisacion del Miègjorn ». Dins lo meteis temps, Delteil prepausa, pel centenari de la naissença de Mistral, « d’assages per una revirada de Mirèia » (dins La Nouvelle Revue Française, al mes de mai de 1930) – mal recebuts per una màger partida del Felibritge : fa, al primièr vèrs, de la chato (femna jove) una « cata » ! Dins lo Programa, Delteil afirma que « i a un Miègjorn dis Aups i Pirenéu » e saluda Mistral per « aver creada una lenga e per delà una lenga, una… patria » : « Per el e en el, dètz milions d’òmes prenguèron consciéncia de lor etnicitat, de lor unitat. E aquò demest la raça la mai divisibla e la mai anarquista del monde… ». Aquela afirmacion identitària, qu’empacha pas Delteil de se considerar tanben coma un ciutadan del monde de las raices multiplas mai o mens imatjadas (berbèr, peul, nordic…), serà regularament tornar presa : aital encara dins « Les Temps cathares » (Cahiers du Sud, 1962) o dins La Deltheillerie (1963), la melhora entrada, segur, per conéisser l’òme e l’òbra : « Respècti los nècis, los ases, las verges, los fòls, las pastoras, l’innocent del vilatge, los enfants de la Maria… Soi crestian, vejatz mas alas, soi pagan, vejatz mon cuol ».

De 1919 a 1976, Delteil aurà publicat trenta sièis libres (ne’n groparà sièis jol títol « Œuvres complètes » en 1961) e mantuns poèmas escampilhats. Le Cœur grec (1919) es ja coronat per l’Acadèmia Francesa ; lo seisen Jeanne d’Arc pel prèmi Renaudot (1925) – serà exclús alara del movement subrerealista. Aurà frequentat fòrça celebritats (Chagall, Delaunay, H. Miller, Soulages, Trenet…) e viurà, amb son esposa americana Caroline Dudley, un temps manager de Josefina Baker, recaptat tre 1937 a la Teulariá de Massana a las pòrtas de Montpelhièr o, l’estiu, a la Gabauda (Montanha negra audenca), tornant inventar un monde tot a l’encòp novèl e ancian, la « Paleolitia »… Lo monde d’aprèp las centralas nuclearas, coma disiá a la fin.

PS: Dos libres foguèron revirats en occitan : Francés d’Assisi (1978) e Colerà (1993).

De J.-J. Rousseau à Mistral
Joseph Delteil
Editions du capitole, 1928
212 paginas
40.00 €

Vous souhaitez lire cet article en français ? C'est possible !

Lire l'article en français

A prepaus de l'autor

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !