Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

Honoré Dambielle – un curè-felibre d’autes còps

No’s ditz cap pro era plaça que tenguèren aqueri curès qu’en era sièva vida coma en sièu sacerdòci sapièren fèr tot çò que podian enà mantier era lenga e mes encara. Onorat Dambielle (1873-1930) curè de Samatan que fuc un d’aqueri. Era associacion Savès patrimoine que li a consacrat ua edicion deras bèras ena colleccion Mémoire gasconne en 2014, un trebalh deths bèths que s’ameritava un tau servitor dera lenga, e que s’i consacrèren sustot dus valents que saludi, Christian Humbert e Guy Bergès. Pr’amor qu’èm tròp soen vergonhosi, que fèm soen tròp pòc de cas d’aqueri « patoisants » que parlavan finament un gascon sancèr que serà lèu un sovier, e qu’urosament associacions coma era deth Savès ensajan d’en sauvar era memoèra. Que sembli parlar ací coma un presoèr deth passat, que no som pas, mes que torna díser era pensada de Jean-Henri Fabre, eth entomologista famus famús, citada en epigrafe peth Guy Bergès : « L’un des signes d’avoir raison dans l’avenir, n’est-ce pas d’être démodé dans le présent ».

E qu’an avut meriti d’autant gran eths qu’an publicat eth essenciau dera òbra de Dambielle, qu’aquesta n’èra pas cap prèsta per ua publicacion. Eth curè, tostemps coentat, n’avia cap avut eth temps de pensa’i e sustot que finic dramaticament era sièva vida : era Citroën B14, un vielh taxi de 1913, que s’atrapèc un trèn a un passatge a nivèu pròishi de Samatan, e que i agèc tres morts e dus nafrats, mort doncas Onorat Dambielle a 57 ans quan avia encara tant d’estrambòrd e tant de causas a fèr… Aqueth dia, qu’anava coma soen a Lorda.

En ua vida tròp lèu trincada, que trobèc eth temps de fèr recèrca arqueologica (sus eth castèth e era glèisa de Pellefigue per exemple) , un estudi sus era broisharia, collectatge de faiçons de díser en gascon (« Consels e abisses »), sustot un gran collectatge deths arreproèrs gascons, pueish deras devinalhas, un ensag de presentar era lenga de faiçon mes generala en un gran discors coma ne fasia, pr’amor coma eth Gensemin d’Agen que sabia boludar eth monde, presics plan trebalhats, e, mes estonant, un « roman », que diseriam meslèu ua longa novèla, O moun Païs, Rouman coumengés, e teatre, comedias pro bracas, que fasian ríser, contes tanben, tota ua òbra inacabada mes on trobam era lenga coma s’entenia pertot encara.

Solide, qu’ei aquò mes que matièra bruta, qu’ei ar’òbra un sens dera umanitat qu’ajudava a víver, causas cuelhudas ara hont o ara tèrra coma se fè damb tròces de calhau dont de quant en quant nèishen pèiras preciosas, se un artiste les trebalha.

Ena necrologia pareishuda en Gai Saber n°76 de feurèr 1931, Armand Praviel qu’escriu qu’èra sustot un òme d’accion e no pòdi cap fèr melhor que de cita’u :

« Le Félibrige, qui lui avait donné la cigale de Mèstre en Gai Saber, aurait dû plutôt le nommer Mèstre d’obra. Sous-capiscol de l’Escolo deras Pireneos, prédicateur occitan, folkloriste, auteur dramatique, éditeur, organisateur de fêtes et de félibrées, il était, dans la force de la cinquantaine, l’antithèse du chanoine Tallez, plongé dans l’autrefois. Le curé Dambielle était l’homme de son temps… ».

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !