Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

« Garona per Aran Bramant ; Nouguèra per Alous Tout dous… »

Condo Sambeat, eth gran poète aranés, que fè cantar Garona e era sièva bessoa espanhòla Nouguèra en dus mervelhosi poèmes, atau qu’amassa e descriu eths nosti países d’endeçà e d’enderà eth Calhau pirenenc en ua sinfonia de 46 estròfas de 8 octosillabes, 19 coplets pera Garona, 27 pera Nouguèra, e doncas eth repic aicinaut que torna 2 còps pera Garona e 5 còps peth riu espanhòu, e da son unitat ath ensem, quate linhas leugèras, ua antitèsi que ditz dus caractèrs, dus países, encòp amics e opausats. Condo n’inventa pas ren, era geografia que parla.

Eths rius que son personas, qu’eth poète dèisha parlar, sofrir, cridar, aver paur, e tanplan aver plaser, aimar, passar per tots eths sentits d’ua persona, vergonha, orgulh, tristessa de quitar era patria e estrambòrd quan enten parlar gascon :

« Quan et Pont det Réi trauessi
Que’n so desesperada
En bede-me destarrada
Dera mia nacioun !…
Mes de-cop me rebiscoli,
Recupèri’alegria
E me trobi en casa mia
En sente a parlà gascoun. »

Que compreneratz que vos parle d’aqueth abat-poète, qu’avia escrivut en prumèr en catalan enas parròquias deth Pallars on èra estat nomat, e que tornèc préner a de bon, e de quina manièra ! eth aranés, quan tornèc en país on èra nascut en 1905, coma ac avia esperat eth comengés Bernat Sarrieu, mes sustot coma l’ac comandavan eth cap e eth còr, de tant tenguia ad aquera tèrra. S’era Vath d’Aran a uei ua lenga dont pòt èster fièra, qu’ei a un Condo entre tots qu’ac dèu. Que tròbi en sièu exemple çò que fèm de melhor quan fèm un usatge que’s vòu un chic literari deth parlar noste, comengés o coseranés, tant pròishi deth dit aranés. Sarrieu qu’avia plan comprés aquò : era recèrca d’ua normalitat dera lenga non s’a pas d’a fèr ath despens deth parlar prumèr, « naturau », mes en s’apuant sus eth. Condo que nos en balha ua plan polida illustracion dab aqueth cant deras bessoas que dan era sièva energia aths nosti países vesins, ua energia que pòrta eths vèrses, a votz bramanta o doça, dab ua precision e ua alegria que vos estonaràn, se voletz getar un uelh deth costat d’aqueth libe compausat per Llorenç Sanchez i Vilanova, edicion Historia i cultura del Pallars, Mn. Josep Condo Sambeat, una figura destacada de la cultura aranesa.

« Garona per Aran
Bramant ;
Nouguèra per Alous
Tout dous… »

« Quan et Pont det Réi trauessi
Que’n so desesperada
En bede-me destarrada
Dera mia nacioun !…
Mes de-cop me rebiscoli,
Recupèri’alegria
E me trobi en casa mia
En sente a parlà gascoun. »

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !