Seleccionar una pagina

D'escart e de talvèra

0 |

Era « HEDA » que s’ei perduda ?

Solide ! En òbra famusa de Camelat, que’s vòu ara pagèra dera Mirèlha de Mistral, era dauneta, Belina, reina d’aqueras montanhas, que vié « mair », coma ac ditz eth titre deth cant III ena edicion de l’IEO de 1962, mes Camelat, eth, qu’avia escrivut « La hede », e que sinhalè aquera traïson quan furèm amassadi en colloque a Arrens enà fèr omatge ath gran escrivan deth lòc. Era causa n’ei pas sense importància se l’òm cèrca a compréner era fin causida peth poète, era mort de Belina.

Ua heda, qu’ei ua femèla qu’a dat eth jorn a un petit o ua petita, ua anhèra qu’a anherat ; ua vaca qu’a vederat, ua craba qu’a pitoat, e doncas quan eth Camelat balha aqueth nom a nostra Belina, aqueth titre ath cant III enlòc de « mair », qu’ei clar, que vòu nomar era « bèstia » ena femna, era crabòta que va èster « sacrificada », coma ena Ifigenia, era famusa tragedia grèca !

Qu’ei domatge qu’eths de l’IEO ajan, dab bona intencion, fèt aquera substitucion, que passa ath costat deth sens volut peth poète. Camelat qu’avia acceptat d’èster publicat en grafia « normalisada » IEO, mes a condicion de fèr en mèma temps ua edicion ena sièva grafia, que no fuc cap fèta. « A fortiori » que’m sembla en respectant eth sièu tèxte, que ditz « heda » e non pas « mair » : aquò n’ei pas ua question de grafia, mes de lexic, de sens.

Belina n’ei cap victima d’un drama sociau, d’ua oposicion entre eras duas familhas era de Jacolet e era sièva, que se’n manca, qu’èm plan luenh d’aquò : que se n’entenen eras duas familhas d’aquera comunautat de montanha ! Era mort dera dauneta tant beròia, tant aimanta, tant urosa d’esposar eth qu’aima, e d’aver mainada d’eth, n’a cap d’auta explicacion, qu’un còp de freg, ua maishanta gripa, ça diseriam, a mens qu’agem a léiger dab d’autes uelhs aqueri verses on Marie, era mair de Belina, ditz :

« En dan, se ditz, la poupe nude

un redou que l’a prenude ».

(« C’est en donnant à l’enfant son sein nu / qu’elle fut prise par le froid », trad . De Cardalhac). Que vos renvii ath mièu article en Reclams, fauta de plaça ací, on balhi d’autas citacions deth tèxte, enà gausar era interpretacion deth « sacrifici de Belina » coma s’èram en ua tragedia encòp crestiana e pagana. Tota èra absurditat e encòp tot eth « sens » dera mort, qu’ei sentit e dit en aqueth poème epico-tragic de Miquèu de Camelat.

« En dan, se ditz, la poupe nude
un redou que l’a prenude ».

Transposat en francés :

« C’est en donnant à l’enfant son sein nu
qu’elle fut prise par le froid ».

trad . De Cardalhac

A prepaus de l'autor

Miquèu Pujòl

Un « Gavatch » en « Diari ». Nascut eth 27/01/1932 a Ercé en Haut-Coserans, qu'è parlat «gascon ara popa, qu'ei era mièva prumèra lenga, mes passat peras escòlas guèita qu'ensenhè eth francés (e un chic latin e grèc), e eth « occitan » que'm demandèren d'ensenhar enas annadas70. Militant dera Causa que venguè doncas , e encara mes enas annadas 90, quan m'arretirè en Bigòrra. Actor de Radiò-Païs, autor de Cronicas en Jornau locau, de plan de tèxtes de tota mèna en revistas (Païs Gascons Per Noste, Reclams, Gai Saber, autes...) e per mantun Concors d'expression gascona, actor deths « Amis d'Aulus et de la vallée du Garbet », embauchat en dus filmes, « l'Orsalhèr » e « la Vallée des Montreurs d'Ours » en qualitat de petit-filh d'un Orsalhèr. Que i a monde que m'an coneishut militant communiste pueish gauchiste deras annadas 50 a 80, e sindicaliste deths peluts en licèu de Murèt. Que som riche de cinq mainats, autant de petits-mainats, e de dus arrèr-petits-filhs. Que contunhi de participar aths « Amis d'Aulus, e a Radio-Païs on è fèt pielas d'emissions desempueish 1993, uei « Navèras camadas » on parlam de tot en gascon. Qu'è responut ara invitacion deth « DIARI », on è volut èster « d'Escart e de Talvèra » coma som tostems estat, militant mes en ensajant de no pas pèrder era capacitat de reflexion, enraïgat e dubèrt, en particulièr en presentant escrivans un chic desbrembats o costats mau coneishuts d'aquestis. « Gavatch » que 'm volè aperar quan escrivè, cada setmana annadas e annadas, ena « Nouvelle République de Tarbes », Gavatch qu'ei un qu'ei d'aci e non ei tot a fèt , Coseranés en Bigòrra, gascon cap e tot mes qu'aima a parlar de Mistral, de Bodon, o Delpastre coma de Camelat, qu'aima eth francés e d'autas lengas, d'escart e de talvèra se voletz. Maishant cantaire, qu'è escotat tots eths cantaires, eths dera Hestejada de Bigòrra, e de plan de coralas, e en eths melhors Marti eth prumèr, Nadau, et tots eths qu'an seguit, d'Eric Fraj a Marilis Orionaa. Mes que m'agrada d'entener "le Chant des cerises", Montand, Brel, Brassens, e tutti quanti, e uei de mes en mes eths grans dera "musica classica", Mozart, Bach, Verdi, tot Intermezzo ara TV... qu'avetz endeviat ! Pr'aquò, quin plaser d'entener un arrèr-petit-filh attacar dab un auboès deth Coserans o un filh dar-se'n dab Nadau ! Miquèu Pujòl

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !