Seleccionar una pagina

Rescontre

0 |

Entrevista : Joan-Francés Tisnèr

Fòto © Bill Akwa Betote

Entrevista : Joan-Francés Tisnèr

Originari de Salias, vilòta de l’oèst deu Biarn, lo Joan-Francés Tisnèr qu’ei un artista musicaire de Gasconha, engatjat en creacions en lenga nosta despuish mei d’un quarantenat d’annadas. Au briu de la soa discografia hornida, que’ns brembam de Canicula o de Subèr Albèrt, de la soa vutz tan singulara, d’experimentacions musicaus audaciosas. Que dançam enqüèra aus bals de Verd e Blu, e qu’atenem dab impaciéncia l’espectacle a viéner, qui mesclaré dança, canta, poesia, imatges o difusions sonòras. Tà 2018 que’ns prepara la creacion EBTè! enter dança tradicionau e musica electronica. En ligam dab la tematica d’aqueth numèro deu Diari, botem la lutz sus las soas creacions a partir d’elements de natura e de collectatges de las nostas realitats sonòras.

Entaus lectors qui ne’t coneishen pas, quin e’t presentarés ?

Que disi que soi compositor, autor, creator d’eveniments sonòrs. Que tribalhi sus çò qu’apèran uei lo patrimòni orau e immateriau, que disi meilèu la cultura populara. Que preni causas qui hèn lo noste environament globau culturau : sons de natura, d’eveniments sociaus, de campanas, deu factor qui passa, deus tractors, deus avions… Tot çò qui hè la cultura de tot dia. Qu’ei a l’encòp ua hont d’inspiracion, e ua mestior qui desvolopi com elements de creacion. Çò que m’interèssa qu’ei de saber d’on vieni, e d’on vienen lo monde dab qui’m tròbi, quin tot açò e m’a bastit, quin ac vivi uei, e quin ac poish balhar au monde de doman, dab las meas competéncias de creator sonòr.

Qu’ès tanben musicaire cantaire, au demiei de grops e formacions.

Quiòc, que soi un deus membres fondators deu grop Verd e Blu, creat en 1987. Que hèm musica a dançar de Gasconha, dab lo prètzhèit de har descobrir un repertòri desbrembat o passat de mòda. Dempuish 1996, que soi en lo grop vocau a capella Manufactures Verbales. Lo repertòri que va de Monteverdi, a Gesualdo, dinc a John Cage… e tanben hèra d’experimentacions e reaccions sus l’environament qui ns’arcuelh. Dempuish sèt o ueit ans, qu’ensajam de trobar ua armonia enter las culturas d’originas deus membres, a saber gascona, amazir deu Maròc, e d’India deu sud.

Los espectacles de qui as apitats que mesclan mantuas inspiracions e mèdias d’expression.

Que tribalhi a l’encòp sus la musica electroacostica e la direccion corau. Que soi tanben un practicant e adara especialista de la canta populara. Que declini aquò en espectacles tematics. Qu’èi tribalhat sus la cosina biarnesa, a partir d’un libe deu Simin Palai, tà l’espectacle 12 recèptas de J.A. Lespatlut. Qu’èi creat l’espectacle Quate e choés a partir d’un jòc de quilhas de nau. Qu’èi tribalhat tanben suu rugbi, en gavidar un atenta coregrafic d’un dançaire esportiu solò, mesclant dança contemporanèa improvisada, inspirada deus sauts biarnés e de la gestuau de l’arbitre. Puish espectacles suus transpòrts, suus mejans de viatjar, imaginaris o concrèts…

Qu’as per punt de partença de la creacion, mestior sonòra de la vita vitanta. Que t’emparas suus collectatges ancians, de danças, de cantas, de parlars, mes tanben enregistraments de l’environament de uei.

Que son elements qui’m basteishen a jo, au truvèrs d’autas personas qui’s son bastidas dessús. Los collectatges que son un revelator de çò que i ei a l’entorn de nosauts e dab nosauts. Cada son qu’a la soa identitat. Que i aurà tostemps quauquarren tà’t díser qu’ès aquiu e pas aulhors. Que pòt estar la lenga, lo son, las frequéncias, lo horvari… La tonedera deu vesin qui va bronir d’ací quauquas jorns… Adara dab los aspirators o las tonederas silenciosas, lèu que diseram « la civilizacion de la tonedera » èra un fenomèn sociau de las annadas 1970 a 2020. Tot açò que marca. Aute exemple, los campanèrs de glèisas : qu’estructuran lo temps e muishan qu’èm de civilizacion crestiana. Mes aquera preséncia sonòra suber hòrta qu’ei integrada, coma si n’existiva pas. Qu’entenem a parlar de las autas religions qui s’afirman hèra los signes religiós. Mes qu’ac cau relativizar ! L’escota de paisatges sonòrs qu’ac permet. Dab sons de natura, que pòts descriptar la sason, lo temps qui hè… o mei ençà, muishar shens discors las consequéncias de la desforestacion o deu cambiament de climat sus la poblacion d’ausèths, suu noste environament, e sus nosauts. Parièr tà la lenga occitana : quan e’s parlava majoritàriament, arrés ne’s pausava pas la question de la soa despareishuda. Sovent, lo monde n’avèn pas la quita consciéncia d’aver aquesta lenga. Qu’ei important lo monde e sapin quin son bastits. Atau que saben, que son quauqu’un, e que pòden escambiar shens estar agressats per ua afirmacion d’identitat de quauqu’un mei. Lo collectatge que permet de har tot aquò. Lo document etnologic que vad sociau e politic.

Qu’as hèit d’un element naturau un personatge, en l’espectacle Sorrom Borrom. Que parli deu gave de Pau. E’ns pòts parlar d’aquera creacion ?

Que soi partit deu poèma epica deu Sèrgi Javaloyés, suu gave de Pau. Çò qui m’interessava qu’èra lo cicle de la vita, representat per aqueth cicle naturau de l’aiga, de la nuble a la nèu, a l’aiga, a la shorrèra, a la mar… de tornar morir, vàder, víver, etc. Estar joen, puish mei suau, tà poder aver pro de fòrça tà anar dinc au cap deu son destin. Qu’ei tot açò qui m’a inspirat. Que soi partit deus sons de natura, sons deus mots, de la poesia deu Sèrgi. La lenga qu’ei un element de natura, puish qu’ei un ligam de comunicacion enter los umans. La mea composicion que’s basteish en foncion de la musicalitat de la lenga, de la prosodia de la paraula. Qu’èi volut la canta e sii com un recitatiu. Après, que i a tots los sons collectats qui ne son pas utilizats hèra. Qu’èi reconstituit la canta deu gave sus 192 km per tròç de 10 km. Quin soa a Gavarnia, a Naí, a Ortés, a Pèirahorada, au Bocau… Que m’a servit entà m’identificar ad aqueth personatge, lo gave. Que’m soi avisat de que mei as aiga, mei as silenci. Lo mei de mestior qui as, lo mei de silenci qui as. A despart de quan siis a la mar. Que l’èi tractat en remplaçar lo son deu gave peus mots, en tot estar hens lo son de l’aiga.

En darrèras, qu’as tribalhat sus l’òbra etnografica deu Félix Arnaudin, dab l’espectacle Tralhaires. E son enqüèra los paisatges, la natura coma personatge, qui t’an inspirat ?

Aquiu que i a auta causa : la dimension deu fantasme en l’òbra d’Arnaudin. La mea cultura occitana que m’estructura, estosse completament normau sociaument. N’ei pas lo cas, qu’ei lo men monde fantasmat, inventat, au quau e voi contribuir. Qu’ei tot un saunei, adobat de perspectivas de vita e d’aviéner. En aquò, Arnaudin que m’a inspirat peu hèit que pendent 60 ans, qu’a assajat de guardar o de tornar trobar causas qui èran deu son país, qui partivan o qui èran partidas. Per exemple, tà la canta, que collectava mes qu’èra sus la recèrca de çò de mei perfèit, çò de mei natre. Las fotografias, qui semblan espontanèas, que son reconstitucions : har viéner monde com figurants, trobar l’endret de natura ideau, tirar las teulas tà aver mei de lutz en ua maison, har pausar dètz personas on cadua e hè un gèste etnologic tà descríver lo tribalh… Plen de causas atau qui ne’s passavan pas jamei en la realitat. Tà eth, retocar fòtos, préner causas a dreta e a gaucha, las tornar botar amassas, qu’èra ua fòrma de creacion. Quan hèi musica electroacostica, que poish préner causas enregistradas en un camp de milhòc a Lahontan, au ras d’un arriu au Solòr, e que me’n hèi quauquarren dab un poèma de Bernard Manciet. Qu’i son ua coeréncia e ua evidéncia, qui n’an pas jamei existit. En açò, lo tribalh d’Arnaudin qu’ei exemplar, qu’ei ua hont d’inspiracion hòrta.

Tralhaires, sur les pas de Félix Arnaudin
Joan Francés Tisnèr

A prepaus de l'autor

Laissar un comentari

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Soscriure  
M'assabentar quand

M’aboni !

Anóncia

Compte-rendut: Lo Diari, vòstre vejaire nos interèssa !

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Los darrièrs comentaris

    Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

    Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

    Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

    Avètz soscrich amb succès !