Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Dorsièr – Polars e romans negres, una intriga occitana ?

La literatura occitana es mai que mai poetica, marcada tre sa naissença per la lirica dels trobadors. Se ditz sovent que los escriches en lenga « minorizada » se viran mai aisidament cap als vèrs, a l’exploracion de las confinhas del lengatge, coma se tutejavan aital lor pròpia fragilitat dins un vertolhon irresistible. La pròsa seriá un exercici diferent, un trabalh d’immersion dins la complexitat de nòstra realitat sociala e las lengas que recuolan dins l’usatge quotidian aurián tendéncia a quitar lo mond dels romans. Son benlèu aquí de poncius, d’idèas recebudas que nos empachan de véser mai luenh, encara que la question se pausa : onte ne sèm, ara, de la pròsa occitana ? De sa qualitat e de sa difusion ?

A l’escala mondiala, lo genre del « roman negre » es a conquistar de mai en mai de legeires e capita d’embraçar d’esteticas e de sensibilitats divèrsas, d’un autor a l’autre, d’un país a l’autre. L’escrich occitan i escapa pas e i tròba un terrenh d’expression novèl. Existís un roman negre « a l’occitana » ? Assajam, dins aqueste Diari, de ne saupre mai, de seguir los camins aventuroses traçats a la tencha negra. Mèfi, suspens e angoissa son al rendètz-vos.

 

Tua culpa

 

Un dels primièrs a dobrir lo talh, al sègle XX, es Robèrt Lafont, l’autor lo mai prolific de son temps. Dins una amira occitanista, volguèt provar que la lenga d’òc es capabla de parlar de tot e d’esposar totes los genres d’expression literària. Es el, en granda part, que donèt lo ton per tota una generacion d’escrivans. Sos romans son de montjòias semenadas sus las vias de la creacion d’òc, dins totas las direccions : fantastic, roman anticipatiu, realista, ficcion, istoric, filosofic… e, segur, roman policièr. Publica en 1974 : Tua culpa. I seguissèm Borís, un policièr, al còr d’un vilatge provençal ont los estatjants amagan quicòm, bocas tampadas e lengas de pelha… Sèm en plen dins la literatura del « coma se », es a dire que lo raconte es plaçat dins un contèxte de « lenga occitana reconquistada ». Aquel artifici permet d’escapar a mai d’una trapèlas, mai, d’un autre latz, pòt crear un ambient irreal. Es lo trabalh sus la quita lenga (un provençal ric e carnal) que permet de faire oblidar aquela situacion. Robèrt Lafont se contenta pas d’escriure un polar classic, capita de far pròva d’originalitat : es dins sa cèrca de justícia que lo personatge principal acaba per crear las condicions del crimi… « Crimis » serà d’alhors lo nom d’una colleccion consagrada al roman policièr en cò de l’IEO (A tots, Crimis) qu’es, en granda part, eiretièra d’aquela primièra pèira pausada per Lafont.

 

My name is degun

 

Dins las annadas nonanta, lo polar dich « marselhés » se desvolopa a l’entorn d’un autor a succès : Jean-Claude Izzo (veire la cronica Barrutlatge d’aqueste Diari). Pasmens, au meteis moment, d’autras plumas de qualitat avián plaçat la ciutat foceana al centre de lor univèrs : Philippe Carrèse e François Thomazeau, per exemple. Darrièr la mediatizacion d’aquel « movement », foguèt oblidada tota la tradicion literària marselhesa que de Gelu a Valère Bernard, entre autres, volguèt donar una votz al pichòt pòble del Pòrt Vièlh e de l’ancian barri de BagatoniBagatoni : nom d'un roman de Valère Bernard e d'un barri marselhés (Le Panier actual) que foguèt dinamitat pels nazis.[1].  Lo roman negre marselhés s’escriguèt d’abòrd (e ben avant !) dins la lenga de la vila, en provençal. Lo tèxte de Valère Bernard, de la fin del sègle XIX, es d’alhors d’una modernitat e d’una fòrça pivelantas : mescla l’evocacion de l’injustícia e de la misèria sociala a una reflexion politica prigonda. Bagatoni foguèt publicat en fulhetons dins lo jornal Le Bavard : es una caracteristica, d’alhors, del polar qu’es sovent ligat al mitan del jornalisme.Plan mai tard, e dins una vena mens realista, Florian Vernet publiquèt aital My name is degun dins La Marseillaise (1992). Als costats dels romans en francés, una tièra de tèxtes en lenga d’òc teissèt, a son biais, una autra intriga marselhesa e provençala. Ara, totes los polars de Vernet se retròban editats dins la colleccion « Crimis ». I seguiretz de personatges que son plan sovent d’anti-eròis dins un mond fòl e barròc, digne de las grandas oras de Quentin Tarantino, ont los nèrvis costejan las cagòlas las mai descabestradas ! L’umor i es destibat e corrosiu, la derision al cap de cada linha : pasmens, es una vision precisa de nòstra societat que se’n destaca, lucida a n’aver freg dins l’esquina. La luciditat : es benlèu una marca de fabrica del polar que ditz, sensa bestorn, la vertat crudèla, coma dins Lo det dau Gabian de Pèire Pasquini que descriu tanben lo mitan dels bregands marselhés amb tot çò que cal d’accion : perseguidas, raubaments, traïsons…

 

Le couteau sur la langue

 

Carrèse, Izzo e Thomazeau prenguèron sos camins d’escritura dins un moment politic particular : la pojada del Front Nacional a Marselha e dins Provença tota. Lo segond libre d’Izzo : Chourmo, foguèt dedicat a la memòria d’Ibrahim Ali, jove marselhés tuat per de militants del FN, en 1995. Aquela crisi es al còr dels romans negres provençals que dònan de veire la fàcia negra d’aquel sud tròp sovent redusit a l’imatge costumièr « pastagàs, cigalas e solelh ». Mas l’autor qu’anèt lo mai luenh dins aquesta reflexion sus lo racisme e l’òdi ordinari es un occitan : René Merle. Conegut per sos trabalhs istorics sus la Revolucion francesa en Provença o sus l’insurreccion republicana de 1851, René Merle es tanben un escrivan de romans negres, en francés, mas amb una « vista occitanista ». Publiquèt en 1997, dins la seria negra de Gallimard : Treize reste raide, un polar marselhés qu’explòra los ligams estreches entre l’extrema drecha e los mitans mafioses sus un rèire fons d’obsession securitària. Son escritura es en francés mas l’occitan es d’en pertot, talament que ne faguèt lo subjècte d’una intriga dins : Le couteau sur la langue (éditions Jigal, 2001). Dins aqueste roman, de cadavres congelats amb la lenga copada son retrobats sus las confinhas de l’espandi de la lenga d’òc : las lengas son mandadas al cabinet del jos-jos-jos-jos ministre de la Cultura. L’enquèsta se passeja alara entre Guardia Piemontese e Val d’Aran, sus las traças del murtrièr e d’una lenga oblidada e escura qu’es benlèu la vertadièra victima…

 

 

Peiregòrd negre

 

Una autra votz occitana s’aproprièt amb bonur lo genre del polar : aquela de Joan Ganhaire, lo perigordin. Trobaretz dins aqueste Diari la critica literària de son darrièr libre (Un tant doç fogier), lo sieisen d’una seria que fa ara referéncia dins lo domèni. Aquí sèm vertadièrament davant un classic : Ganhaire capitèt de fidelizar los legeires a l’entorn d’un personatge clau, lo comissari Darnaudguilhem e d’un luòc inventat, la vila de Maraval. De libre en libre, l’univèrs de Ganhaire s’organiza e nos deven familièr. Mas cada roman seu es tanben un pichòt mond singular que nos permet d’abordar de problematicas socialas divèrsas. Se Maraval existís pas, las questions joslevadas per las intrigas son plan actualas e crucialas per nòstre sègle. Lo cinquen roman Sevidje, per exemple, tracha de l’immigracion cossovarda, quand Sorne Trasluc mena lo lector al dintre d’una sècta. L’experiéncia de mètge (foguèt lo seu mestièr, en Peiregòrd) de l’autor dona una coeréncia e una credibilitat evidentas a l’òbra que s’inspira sovent del mond medical coma dins Vautres que m’avetz tuada. Los romans de venir son esperats per de legèires avisats : la pròva bèla que i a un public pels libres en occitan e de trabalh pels editors.

Lo roman negre (lo vesèm plan dins l’entrevista de Yan Lespoux dins aqueste Diari) es un genre proteïfòrma que conquistèt lo mond entièr. A passat temps desconsiderat, redusit al reng de roman de gara, es ara, al contrari, vist coma un genre dense e complèxe que descriu la societat nòstra. A l’opausat dels mila romans narcissics qu’encombran las tèstas de gondòlas de las librariás, lo roman negre es sovent lo tèxte d’un collectiu : una escritura que rend compte d’una cultura, d’una vila, d’un país, d’una comunautat. Es tanben la literatura de la crisi, lo dire « social ». I retrobam, en grand part, las voses dels marginals, dels daissats de caire, dels pichòts, d’aqueles qu’an pas lo poder. « Lo polar nos parla d’un monde desequilibrat » escriviá Jean-Patrick Manchette Jean-Patrick Manchette : escrivan francés, foguèt autor de romans negres e critic literari.[1]  : la lenga d’òc, dins sa situacion de fragilitat, pòt naturalament dire lo desequilibre e dèu enfrentar las realitats de la societat d’ara per ne desvelar las ombras. L’occitan es l’autra granda lenga romana de França : sa fàcia esconduda. Es una lenga « negra » capabla de revelar la lutz. Lo polar occitan a adonc tota sa plaça dins lo païsatge mondial : de grandas plumas mostrèron lo camin (n’avèm oblidadas, segur, dins aqueste article, coma lo trabalh de Reinat Toscano o d’Eric Gonzalés), e n’esperam d’autras, totjorn mai nòvas e impertinentas.

A prepaus de l'autor

M’aboni !

Anóncia

Lo CalenDiari

Obrir lo CalenDiari

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !