Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

Dorsièr – L’occitan dins de l’estrangièr

En delai de las confinhas, sempre…

Dins una situacion complicada de transmission e de subrevida d’una cultura millenària, es temps, mai que jamai, de far petar las barrièras, d’escapar a las frontièras divèrsas que nos embarran : tant las regionalas coma las nacionalas o tot simplament las mentalas. La poesia del provençal Jòrgi Rebol es una bèla leiçon de dobertura : una paraula virada cap a l’avenidor e comola de promessas. Dins aquel Diari avèm volgut quitar lo territòri, partir a l’estrangièr, prene l’avion, lo batèu, las rotas, avèm volgut agachar de luènh, prene de recuol, nos exteriorizar d’un cèrt biais… Dins un país ont sèm sovent passats mèstres dins l’art de nos agachar l’emboliga, es salvator de parlar dels autres : d’aquelas e d’aqueles que, de l’autra man del mond, fan viure e clantir la lenga d’òc. Alara coma lo cantan los famoses Massilia : « En barca gents de marca » !

A l’origina, de Trípol a Londres

Tre sa naissença, la lenga d’òc foguèt lenga de viatge. Primièra lenga vulgara a venir concurrenciar lo latin, es l’occitan que dobriguèt las pòrtas d’Euròpa e faguèt puèi florir de Portugal en Alemanha las literaturas novèlas. Los trobadors èran los poètas de l’espandi europèu e mediterranèu, a l’encòp al sieu a la corona d’Anglatèrra alprèp d’Alienòr o dins las tèrras tolosanas de Trípol (actual Liban). Ricard Còr de Leon èra occitanofòn e amator de trobar. Cal aver consciéncia de la dimension internacionala de l’occitan a l’Edat Mejana : Pèire Vidal n’es un exemple eloquent amb sos viatges en Itàlia, en Aragon, en Ongria, sos ligams amb Constantinòple o sa darrièra tèrra de refugi, Malta. Lo caòs de la Crosada contra los Catars faguèt s’afondrar aquela civilizacion medievala d’òc mas, d’un autre latz, butèt los poètas e pensaires sus las vias de l’exili dins Euròpa tota. Un exili mai que mai italian, lo país de Petrarca, ont puèi gisclèt la sòrga d’una Renaissença que se trufèt de las confinhas, tornamai. L’arma de la lenga d’òc, son fuòc, ven d’aquí : es saique una continuacion de la romanitat, un gost prononciat per l’escambi e una mesfisança seculara per las frontièras.

Literatura d’òc, poesia del mond

La font es poetica, segur, podèm pas escapar als trobadors, aqueles inventors, aqueles novators que daissèron una marca prigonda dins lo devenir de nòstra lenga. Es un pauc coma un tèrratrem gigant que ne sentissèm encara las vibracions fonsas, mila ans puèi. Las ondas d’aquel cataclisme cultural s’esparpalhan al còr de la lenga d’òc coma al còr de totas las lengas romanas e mai luènh dins las creacions literàrias mondialas. Es sovent mercés a sa literatura que l’occitan saupèt traversar las confinhas nacionalas francesas que lo tenon tròp a l’estrech. Frederic Mistral faguèt clantir sa poesia dins lo mond entièr, la reconeissença venguèt de Suèda amb lo prèmi Nobèl obtengut en 1904. Es d’alhors la revirada espanhòla de l’òbra dau malhanenc que pivelèt una poetessa chilena de renom Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga que prenguèt, en omenatge, coma nom de pluma : Gabrièla Mistral (es mai cortet !) e foguèt, ela tanben, nobelizada en 1945… L’aventura literària contunha de se trufar de l’encastre regional o nacional : Max Rouquette o encara Bernard Manciet foguèron traduches dins lo mond entièr, a son torn. A l’ora d’ara, Aurèlia Lassaca barrutla en America, en Euròpa, amb sa poesia d’òc mesa en votz e de poètas coma Joan-Frederic Brun publican l’edicion bilingüa anglo-occitana de lor òbra. Lo darrièr obratge de referéncia dins lo domeni de la literatura occitana nos ven d’Anglatèrra : Grains of gold de James Thomas. Es una antologia de 800 paginas que recampa una seleccion de tèxtes occitans del sègle X al sègle XXI revirats dins la lenga de Shakespeare. Un trabalh que ven completar l’Antologia de la nòva escritura occitana (1980-2000) que publiquèt un italian aqueste còp, Giovanni Agresti.

Estudis occitans : l’agach forastièr

Lo vesèm plan, es de l’estrangièr que l’occitan es lo mai sovent considerat. Lo centralisme francés a getat un vel sus la lenga d’òc, son doble escondut e desrengaire. Cal escapar a las frontièras, sortir de França, per trobar de gents que pòscan desvelar las riquesas occitanas. Dins lo domeni scientific es evident : la lutz es venguda d’alhors. Son los alemands per exemple que faguèron avançar las coneissenças de la literatura e de la lenga medievalas ; es un anglés, Peter Ricketts, que trabalhèt sus l’òbra fabulosa de Matfre Ermengaud : Lo Breviari d’Amor ; e es una espanhòla, Pilar Jiménez-Sanchez, qu’es ara considerada coma l’especialista del catarisme. Al Japon, Naoko Sano ensenha l’occitan a l’Universitat de Nagoya e publiquèt un Vocabulari Occitan-Japonés, e totjorn dins lo Pacific : es a l’Universitat de Hawaii que foguèt facha la bibliografia de linguistica occitana (veire l’entrevista de Rosa-María Medina Granda dins aquel Diari). Aquel agach forastièr es essencial, es la pròva de l’interès portat al nivèl internacional per la lenga e la cultura occitanas. Es tanben e subretot un escambi vital, un mejan d’oxigenar l’occitanisme e de gardar sempre en ment aquela idèa fòrta e centrala : l’occitan es una lenga del mond.

La musica, l’ambaissadora occitana

Se la literatura pòrta en granda part l’avenir de la lenga d’òc, cal pas doblidar la musica. Los ambaissadors de la lenga d’òc son mai que mai los musicians que viatjan e cantan d’en pertot, portats pel ritme e las melodias tant tradicionals coma los mai modèrnes. La novèla musica occitana de las annadas 1990, endralhada pels Fabulous Trobadors o Massilia Sound System, se saupèt professionalizar e s’impausar al nivèl nacional e internacional. Claudi Sicre faguèt la connexion entre Tolosa e Brasiu, Massilia contunhèt lo viatge dins çò qu’apèlan « l’Occitània d’America » e de brasilians coma Lénine o encara Silvério Pessoa revendiquèron, en retorn, lor estacament a la musica d’òc. Manu Théron (veire son entrevista dins aquel Diari) expòrta sa polifonia occitana actuala, ancorada dins lo mond mediterranenc, fins en Indonesia. Miquèu Montanaro, virtuòsa del galobet-tamborin, teissèt d’escambis amb Ongria e mena una carrièra internacionala. Al sud d’Itàlia de gropes coma Mascarimiri s’inspiran dels artistas occitans rescontrats en camin. Lo ciotadenc Moussu T faguèt una virada al Japon, Joan Francés Tisnèr presentèt son Ny’Òc Trobadors a Manhattan. Los exemples son nombroses e illustran la bona santat de la musica occitana que deu, de longa, servar sa dimension internacionala per sortir de las andronas regionalistas.

Fraternitat, luchas e
minoritats del mond entièr

Ara que l’occitan es quasi plus transmés dins las familhas e es vengut una lenga causida, sèm arribats a un caireforc : en delai del simple eiretatge, son avenir es entre las mans d’aqueles que, dins lo mond entièr, decidiràn de se n’apoderar. Aprene e transmetre l’occitan es fin finala l’afar de totes e las energias e iniciativas vengudas de totes los païses son autant de bonas nòvas e de rasons de gardar l’espèr. L’enjòc es aquel de la pluralitat linguistica al nivèl mondial, promòure l’occitan es un biais d’aparar totas las lengas e culturas dichas minoritàrias sus la planeta. Davant la concurréncia de las lengas de la globalizacion (l’anglés segur mas tanben l’espanhòu e lo chinés) l’escomesa es de servar una diversitat linguistica : cavilha de nòstra libertat a caduna e cadun dins un mond que s’apaurís. Es « l’ofèrta de la paraula », destacada de tot enjòc economic o de poder,  que ne parla tant ben lo poèta Roland Pécout dins son grand tèxte de viatge en Orient Portulan, a prepaus d’un rescontre al mitan d’un Curdistan en guèrra. Es aquela dimension internacionala de lucha per las riquesas de l’Umanitat tota qu’es al còr d’escambis regulièrs entre Occitània a Cabilia, Occitània e pòbles amerindians o africans… Pensam al polit libre d’Aurelian de Chaire A l’Ombra del manguièr que tornèt d’un viatge al Senegal noirit de la pluralitat linguistica d’Africa de l’oèst e encara mai atentiu a sa lenga d’òc.

En son temps, Folco de Baroncelli aviá rescontrat los indians d’America e escrich Soulomi rouge que foguèt revirat en anglés pels indians. Camarga provençala e relarg infinit dels Estats Units s’entremesclèron… Per Bernard Manciet, Gasconha èra dobèrta a l’ocean liure, Robèrt Lafont pensava e somiava son Occitània despuèi las nautors de Firenze quand Max Rouquette s’acarava a far viure lo Pen-Club occitan. De tots temps Occitània escapèt a las confinhas e se, ara, una region administrativa pòrta son nom, es ben a l’estrangièr e dins sa capacitat a sautar las frontièras e a parlar al mond entièr que l’idèa occitana sauprà perseguir lo viatge.

« Anar luenh sempre
sempre franquir la rega
que barra aquesta arada
e puei aquí dubrir lei mans
per derrabar çò que s’aubora ».

 

J. Rebol

A prepaus de l'autor

Lo Diari

Aquel compte es bailejat per tota la còla de redaccion del Diari. Es aquel compte que s'ocupa dels afars corrents sus aqueste site e s'encarga de la publicacion dels articles.

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !