Seleccionar una pagina

Barrutlatges Dorsièr

0 |

Dorsièr – Biodiversitat e pluralitat linguistica

La preservacion de la diversitat del vivent sus la nòstra planèta es sus totas las bocas, de’n pertot los òmes s’alarman de la disparicion de las espècias, de l’apauriment del nòstre mond voat a l’esplecha industriala qu’alimenta nòstres desirs illimitats de consomacion. L’exemple de las minas de coltan d’Africa centrala (element essencial dins la fabricacion dels smartfòns, entre autres) es eloquent : son extraccion es facha dins de condicions inumanas e provòca la destruccion de la selva locala. La tièra es longa, de la pèrda de biodiversitat dins l’òrt del vilatge fins a la disparicion d’espècias qu’avèm quitament pas agut lo temps de repertoriar al prigond d’Amazonia… Tot aquò es plan conegut, pasmens las causas avançan pas. Es benlèu lo « logicial », lo « biais de pensar » qu’es blocat. Es que seriá pas nòstra incapacitat a comprene la pluralitat, en general, que nos empacha ?

L’istòria d’una presa de consciéncia

Dempuèi Carles Darwin e L’Origina de las espècias sabèm que la diversitat es al còr del vivent, sempre movedís, cambiadís e evolutiu. Es aquela diversitat que permet a la vida de cambiar de fòrmas, de s’adaptar als mitans naturals, de traversar las crisis, e es ela que dona aquel caractèr unic a la nòstra planèta blava. A la meteissa epòca (sègle XIX), las avançadas de la coneissença scientifica del vivent se tuèrton ja a la revolucion industriala. Òm s’avisa de la fragilitat de la natura e dels dangièrs d’una esplecha desrasonada de las ressorsas. En America del nòrd, la conquista de l’Oèst transformèt prigondament los païsatges, la descobèrta d’una natura salvatja e liura  s’acompanhèt, rapidament, d’un sentiment d’inquietud davant lo degalhatge e la destruccion sistematica. L’idèa dels pargues nacionals faguèt alara son aparicion e los primièrs defensors de la natura se faguèron entendre coma lo filosòf e poèta Henri David Thoreau. Aquel contèxt american nos interèssa : es tanben l’istòria d’una destruccion de biodiversitat e de culturodiversitat amb lo masèl dels Amerindians (portaires d’una riquesa linguistica e culturala rara, res que pel nòrd). Podriam tanben apondre l’afrosa deportacion dels esclaus africans que mescla aquí tanben profièch economic, eissartatge e anequeliment cultural… Òm compren, alara, que la biodiversitat ecologica es prigondament ligada a la pluralitat linguistica, culturala, e al respièch de l’èstre uman. Apartenèm a la natura, sèm coma ela, multiples.

Dels aubres a las lengas

A la nocion de « biodiversitat » podèm apondre la nocion de « culturodiversitat ». Aqueles dos concèptes son estrechament ligats. Se, tre lo sègle XIX, la question de la salvagarda de la riquesa naturala foguèt pausada, faudrà esperar encara longtemps per la metre en relacion dirècta amb la riquesa linguistica e culturala de las societats umanas. Aquò s’explica per una rason simpla : protegir la natura es sovent la protegir dels òmes e de sas activitats. D’aquí nos ven una vision dualista de las causas, i auriá los òmes d’un costat e la natura de l’autre. Los pargues nacionals dels Estats Units illustran plan aquò : d’espacis immenses sensa preséncia umana. Mai l’òme es de’n pertot sus los cinc continents e saupèt, coma las autras espècias, trobar la seuna plaça, a son biais e diferentament segon los luòcs. L’òme tanben portèt sa pèira a l’edifici de la biodiversitat e desvolopèt milantas lengas per ne dire tota la riquesa. Aquí ont la pluralitat culturala demesís : plan sovent la natura es amenaçada. En 2005, l’UNESCO, dins sa Convencion sus la proteccion e la promocion de la diversitat de las expressions culturalas metèt en relèu las amenaças que pesan sus la diversitat de las culturas umanas e faguèt lo ligam amb la biodiversitat. Coma o ditz Christophe Rulhes (veire l’article sus son espectacle Lenga dins aquel Diari) : « Aquí ont grelhan los aubres se parlan las lengas ». Aital, l’eissartatge gigant de l’illa de Borneò (per l’òli de palm) destrusís lo mitan natural dels orangotans mas tanben del pòble nomada de la selva malaisiana : d’espècias son en dangièr tant coma la lenga dels Penan qu’es pas apresa dins las escòlas qu’aculhisson los enfants exiliats.

Biodiversitat e culturodiversitat entretenon de relacions de dependéncia, son doas fòrmas de diversitat consideradas coma estrechament ligadas e essencialas per la subrevida de l’umanitat. La question, fin finala, es pas de salvar la planèta mas de nos salvar, nosautres, los umans. E çò que fa la nòstra umanitat, justament, es en granda part lo lengatge. Dins un roman ecologic avant l’ora, Giono imaginava un « òme que plantava d’aubres », aquel òme deu ara tanben plantar de lengas e  las saupre far grelhar, bèlas e divèrsas, per poder dire sos endemans.

De l’òrt al mond entièr

Lo vesèm plan, es de l’estrangièr que l’occitan es lo mai sovent considerat. Lo centralisme francés a getat un vel sus la lenga d’òc, son doble escondut e desrengaire. Cal escapar a las frontièras, sortir de França, per trobar de gents que pòscan desvelar las riquesas occitanas. Dins lo domeni scientific es evident : la lutz es venguda d’alhors. Son los alemands per exemple que faguèron avançar las coneissenças de la literatura e de la lenga medievalas ; es un anglés, Peter Ricketts, que trabalhèt sus l’òbra fabulosa de Matfre Ermengaud : Lo Breviari d’Amor ; e es una espanhòla, Pilar Jiménez-Sanchez, qu’es ara considerada coma l’especialista del catarisme. Al Japon, Naoko Sano ensenha l’occitan a l’Universitat de Nagoya e publiquèt un Vocabulari Occitan-Japonés, e totjorn dins lo Pacific : es a l’Universitat de Hawaii que foguèt facha la bibliografia de linguistica occitana (veire l’entrevista de Rosa-María Medina Granda dins aquel Diari). Aquel agach forastièr es essencial, es la pròva de l’interès portat al nivèl internacional per la lenga e la cultura occitanas. Es tanben e subretot un escambi vital, un mejan d’oxigenar l’occitanisme e de gardar sempre en ment aquela idèa fòrta e centrala : l’occitan es una lenga del mond.

L’òme que plantava las lengas

De mai en mai de gents fan ara lo ligam entre biodiversitat e culturodiversitat emai i aguèsse encara tant de camin de far ! Lo Pargue Natural Regional del Lengadòc Naut comencèt, per exemple, una mesa en valor de son patrimòni natural en ligason amb la cultura e la lenga occitana. La senhaletica bilingua, las aisinas de comunicacion o la sensibilizacion dels escolans del territòri, entre autras causas, van dins aquel sens. La solucion es segurament dins las iniciativas localas, menadas al quotidian. Lo « local es internacional », evidentament. França es en trin de se rendre compte de la riquesa naturala de son territòri, deuriá tanben se far a l’idèa que la màger part de sos sitis naturals remarcables son de luòcs ont se desvolopèron d’autras lengas e d’autras culturas, ara amenaçadas. En Guiana, a la Reünion, en Nòva-Caledònia, en Corsega, en Bretanha, en Occitània, al país Basco… plan sovent, la biodiversitat tròba un resson dins la precision e la riquesa del vocabulari de las lengas de l’encontrada. Una espècia o una planta que desapareís es tanben una paraula que s’escafa : lo mòt que saupèt dire aquela realitat, madurat de sègle en sègle (veire a aquel prepaus l’entrevista de Josiana Ubaud dins aquel Diari). La batèsta se deu menar sus los dos nivèls : per enfin sortir de la separacion Òme / Natura e comprene que sèm al mond e que lo mond es en nos. Pausar la question de la diversitat del vivent es tanben pausar la question de las lengas e de las culturas, de la plaça de l’òme amb sas diferéncias al còr d’un mond que desfugís l’uniformizacion.

Carnet insectes
Quasernet insectes
Pargue Natural Regional del Lengadòc Naut
2018

A prepaus de l'autor

M’aboni !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !