Seleccionar una pagina

Rescontre

0 |

Cristian Bonnet

Cristian Bonnet

Cristian Bonnet es ensenhaire e cercaire en lenga e literatura occitanas a l’Universitat de Clarmont Auvèrnhe, es tanben president de l’IEO Auvèrnhe qu’òbra sul terrenh per espandir e far mielhs conéisser la dimension occitana del massís central.

Cristian Bonnet, es que podètz tornar, dins las « grandas linhas », sus la creacion e l’istòria de la seccion auvernhata de l’Institut d’Estudis Occitans ?

L’istòria de l’idèa occitanista en Auvèrnhe es tant auboriva coma endacòm, que s’endraia tre l’avans guèrra. Grelhava entorn del Felibrige puèi raliguèt l’I.E.O. L’òme que n’auriá melhor parlat per la seconda mitat del sègle passat èra l’Estève Coudert, una figura morala de las bèlas qu’ailàs perdeguèrem en 2015. A la constitucion de la seccion Puèi-domenca de l’I.E.O, a la fin de las annadas 1960, s’impausèt la personalitat de Pèire Bonnaud. Mas l’òme venguèt tan talament afogat a far vàler l’especificitat desparièra de l’occitanitat d’Auvèrnhe, que finiguèt per entrar en conflicte amb los grands leaders occitanistas de l’epòca.

Coma avià de capacitats, s’estaquèt a fargar una arvernitat subrereala e a denegar pertot la dimension occitana, en tot obténer de succès dins una opinion regionala encara briga assabentada. L’I.E.O. de Puèi de Doma ne patiguèt pendent d’annadas, fins als ans 90, çò que bridèt tanben las potencialitats de cooperacion amb las doas autras seccions de Cantal e Leire-Naut (Velai). Au contre, lo relevament de la seccion 63 dins los 2000, amb Estève Codert e Josiana Guilhot, o faguèt possible en tot virar la pagina. Dins la novèla configuracion de l’I.E.O, se son federadas las tres en Seccion regionala.

Ont ne sèm, ara, de la preséncia de la lenga d’òc dins la societat auvernhata ?

La preséncia de l’occitan mòstra las quitas fòrças e sa percepcion las quitas flaquesas en Auvèrnhe qu’en plan maites endrechs. La lenga se manten dins l’emplec popular coma apareguèt amb l’enquista publica comandada per aquela seccion en 2006. Tot confondut, 63% de la populacion se ditz èstre estacada a la siá lenga e a sa transmission, quant ben trantalhe sus son nom (e cal téner compte del public forastièr, tant europenc qu’immigrat, del bassin industrial de Clarmont). Aquò nos a permetut de presentar un projècte al Conselh Regional d’Auvèrnhe (anciana region, darrièra mandatura) e de realizar una exposicion escenograficada grand public « Paraulas de País », qu’obten bon succès en reabilitar la lenga e la representacion que se’n pòt far, puèi una maleta pedagogica de tria (« Escapada occitana », per l’enfantum de 6-12 ans, a cás de l’Ostal del Libre), enfin de concebre un projècte bel de socializacion pel biais de l’economia toristica (sinhaletica, eca.), qu’aquela d’aquí pron activa en Auvèrnhe es encara entre las mans d’actors locals. La novèla dona regionala n’a malaürosament retardat lo lançament. Mas avèm capitat d’installar la Comission academica regionala, que signa la legitimitat de la lenga a l’escòla. D’un biais general, se sentís que l’opinion es pas pus bridada per la vergonha de sa lenga, mas pas pron assabentada per s’engatjar.

En contacte amb los parlars d’oïl al nòrd, e al centre de l’arc nòrd-occitan, Auvèrnhe nos sembla tenir un ròtle « central », justament, dins l’imaginari d’òc. Un ròtle que foguèt tròp sovent oblidat, finfinala ?

Se lo ròtle d’Auvèrnhe es doblidat per d’unes, aquò’s plan regretós per qu’es un desbremb de se-meteis : Auvèrnhe es Occitània tala coma èsta al nòrd − valent a dire : coma pertot. Se i a mai de bolegadissa dins nòstras grandas valadas (de Ròse, costièra miegterrana, o de Garona, ont creisson las metropòlis) que sus l’arena del pinhadar landés o las pendas d’esquí de las Aups o las nòstras, es que la demografia e los aisses de comunicacion i son mendres (per d’aisses n’i a gaire !). Auvèrnhe tot « pesa » pas qu’1 milion d’abitants e mièja. Mas es que se caldriá segar los dets pel motiu qu’avèm lo braç mai fòrt ? Occitania es un còrs complet (tornatz legir Max Roqueta) e se sap qu’a un còrs sa quita pèl li es essenciala. E lo patrimòni occitan d’Auvèrnhe, coma endacòm, es mens d’imaginar que d’inventoriar a de bon − e de valorar fèrm.

Coma avètz viscut la creacion d’Auvèrnhe-Ròse-Alps ? Es que s’entrevei una politica vertadièra pel desvolopament de la lenga sus aquel territòri que recampa las variantas alpinas e auvernhatas de l’occitan, mai tanben l’arpitan (o franco-provençal) ?

Vos dire consí se viu una mesa a mòrt ? Aquí si, vos daissi imaginar l’oximòre. Aquela fusion centralizatritz e arbitrària es un escarni total a la pus mendra democracia. A Lion (que caup tanta populacion coma Auvèrnhe tot) la sola idèa d’un afar occitan es inconeguda. Sèm negats dins quasi quinze milions d’abitants e se pòt gaire comptar suls Arpitans per la problematica linguistica, qu’eles an pas d’autorepresentacion. La fusion de las regions IEO, totas doas marginalas, i podriá materialament pas res remediar. Evidentament qu’amb los collègas de Ròse-Aups avèm constituit una coordinacion tre las eleccions de 2017, puèi ensajat de préner contacte amb lo novèl poder regional. Lo mens que se pòsque dire es qu’es vengut mai lonhtan (e mai que las doas oras e mièja per i anar d’ès de Clarmont). Mas butam a la pòrta, cotria amb d’autres actors occitanistas, e quitament de forastièrs (çai que lo nom « Occitània » basta pas a sa fortuna ?).

D’aquela question, ne vèn una autra, evidentament, sus la situacion de l’ensenhament de l’occitan dins aquela granda region, es que podètz nos far un estat dels luecs ?

La situacion de l’ensenhament es una preocupacion màger. Los dos CREO (de Clarmont e Granoble) e nòstras doas seccions fasèm lo possible per melhorar la situacion. En Auvèrnhe l’objectiu primièr e simbolic seriá de dubrir un punt d’ensenhament, public o pas, sus la plaça de Clarmont, que Puèi de Doma n’a pas un sol (levat l’Universitat)… L’Educacion Nacionala es localament puslèu dubèrta, mas totalament desprovesida de mejans. Un objectiu de la Comission academica de la lenga seriá d’adobar una convencion amb la region AuRA (Auvèrnhe-Ròse-Aups) fin de n’obténer moneda per desvelopar lo pichòt rasal existent e far de formacion. Almens fa d’informacion cap a las familhas − valorizanta, çò que s’èra encara jamai vist ! Demòra de saupre çò qu’avendrà amb las refòrmas anonciadas…

Per tornar sus l’IEO, coma s’organiza, ara, la seccion regionala d’Auvèrnhe, es que i a de ligams mai fòrts que son establits amb l’IEO de las Alps ?

Del costat Ròse-Aups, i a pas que doas seccions departamentalas : Droma e Ardecha. Per de ligams fòrts, cal s’avisar que sèm aquí, plan mai qu’en Pirenèus, tributaris de la montanha, al nòstre massís (coma sabètz) per son estenduda. Los pòrts son a 800, 1000, 1200 mètres e pas tot temps dubèrts, las rotas malaisidas. Pel programa mensual que fasèm a Clarmont, nos es arribat que l’intervenent convidat siague empachat per la neu d’ivèrn o de prima. L’organizacion i es pas un concèpte planificat dins un burèu parisenc plan caufat, per de rotas a 90 km/h, mas un afar de confrontacion permanenta amb lo terren, de reactivitat, de persuasion d’interlocutors del tot impreparats a nòstre discors. La coordinacion IEO qu’avèm establida es subretot virada cap a la region AuRA. Vertat que los rescontres nos permeton d’afortir la solidaritat, mas acorcisson pas las distàncias que manjan temps e moneda, jà que sèm pauc nombroses.

Es que i a una dinamica nòva dins la creacion actuala en occitan en Auvèrnhe, tant en literatura coma en musica, per exemple ?

I a tot parièr una dinamica vesedoira dins la creacion culturala en Auvèrnhe. Cantal, de biais actiu, e Velai, an una tradicion d’escritura literària totjorn productiva. D’autors coma Felis Daval, Joan Ros, ara Josiana Guilhot se son fach un nom al nivèl occitan dins lo roman, la traduccion, la poesia. La musica es partejada entre d’entrepresas d’elèit, coma Bruno Bonhoure o Flor enversa e una florason de grops tan vocals coma instrumentals, venguts del trad, vigorós a cás nòstre altorn de l’AMTA, que nos es pròcha. Dont mai va, se tornan virar cap a la lenga coma Eric Desgrugillers, o tanben Sourdure, que s’es fach un nom dins la musica experimentala. Òbran d’alhors de cercaires coma l’etnomusicològ Deidièr Pèire, lo lingüiste J-P Chambon, d’istorians de la literatura dels bons. I a tamben de plasticians, de teatre, de contaires (notadament altorn del festenal « Las Rapatonadas » d’Orlhac). Òm se pòt assabentar de tot aquò dins la revista trimestrala de la seccion régionala : « Parlèm » e suls sites departamentaus.

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !