Seleccionar una pagina

Dorsièr

0 |

As paysans coume jou – Cronicas politicas gasconas de Teodòr Blanc (1869-1871)

As paysans coume jou

Lo periòd revolucionari veguèt lo desvolopament d’un escrich occitan politic, en plen dins son temps e al pus pròche de las problematicas socialas. René Merle, istorian e escrivan provençal, faguèt sortir de l’oblit d’autors coma Joan-Batista Remuzat e sa Veritat desplegada : un long poèma anti-monarquista que met en relèu los patiments e las injustícias que tocavan lo tèrç-estat. Mai tard, tot de long del sègle XIX, lo miègjorn foguèt un espaci de reflexion e de debat politic fòrt : son nombroses los tèxtes en lenga d’òc (cançons, poèmas, letras…) que trachan de la situacion complèxa d’aquel temps de conquistas e de recuols republicans. En 1851, quand Napoleon III faguèt son còp d’estat, de ciutadans occitans davalèron per carrièra e prenguèron las armas per aparar la republica amenaçada. Lo paguèron car, lor engatjament politic : exili en Argeria, empresonament, fusilhada… La lenga del pòble èra, de segur, l’occitan, de las Alps a l’ocean.

Lo trabalh d’edicion de Guy Latry dels tèxtes de Teodòr Blanc, autor gascon qu’escriviá dins lo jornal La Gironde du Dimanche, nos fa dintrar de planpè dins aquel mond e fa lum sus una lenga, una cultura e una societat bordalesa malconegudas. Entre 1869 e 1871, Blanc collaborèt dins la premsa, en gascon, amb una libertat de ton, de fòrma e d’estil estonanta. Son escrich, clarament engatjat « a gaucha » nos dona una vision de la plaça que teniá l’occitan dins la circulacion de las idèas republicanas e democratas. Aquela fin de sègle XIX, pron marcada pel Felibritge, èra tanben, o cal pas doblidar, un moment de tensions politicas que la republica i luchèt, mai d’un còp, per sa subrevida. La lenga d’òc foguèt lo veïcul d’una pensada novèla, d’una critica de las inegalitats socialas e d’una volontat populara de prene en carga l’avenidor del país fàcia a l’elèit borgés e a la desfacha de l’aventura imperiala de Napoleon III. Es a Bordèu qu’en 1871 (París estent enceuclada pels Prussians) se tenguèt l’Amassada Nacionala. Tot aquò se retròba dins los tèxtes de Blanc que, sovent, dona la paraula a un personatge del pòble (un païsan, un cofaire…), aital fa passar son punt de vista o son experiéncia personala d’un biais natural e eficaç. Cronicas, dialògues (entre un paisan e un elegit, per exemple), nòvas, racontes pròches de la faula o del conte : tot i passa, amb una pròsa clara e plan tenguda, dins un gascon de Gironda qu’es un delici de descobrir.

Al còr del libre, i a una pichòta pepita : un roman inacabat, escrich en fulheton, que nos descriu las mesaventuras d’un jove mobilizat : Caoufrés, que tira lo marrit numèro e partís a la guèrra contra los Prussians. Per trobar una autra traça d’un « roman » en occitan, a l’epòca, cal cercar del costat de Marselha amb lo Nouvè Grané de Victor Gelu o lo Bagatouni de Valère Bernard. Aquela pròsa es a l’encòp una critica aguda de l’armada e de l’Estat Major que mespresa los sordats (e fusilha los que gausan denonciar l’absurditat de sa ierarquia) tant coma un raconte plan sentit, plen de finesa e d’umanitat, dels trecimacis d’una joinessa sacrificada. Es un raconte fòrt, pertocant, que s’arrestèt avant d’èsser acabat, al moment de la fin de la parucion de La Gironde du Dimanche. Mas es una paraula que contunha de vos trevar, en delai del temps, e una votz que clantís totjorn e tròba un resson nòu, uèi, dins nòstre mond modèrne : la votz de Teodòr Blanc, reviudada per Guy Latry.

As paysans coume jou,
Chroniques politiques gasconnes
de la Gironde du dimanche (1869-1871)
et œuvres diverses.
Théodore Blanc
Presses Universitaires de Bordeaux, 2017
16 x 24 cm
512 paginas
26.00€

A prepaus de l'autor

Silvan Chabaud

Silvan es redactor al Diari, òc, mas carga mai de casquetas qu'aquela : jol nom de "Chab" canta dins Mauresca (Fracàs Dub) dempuèi la creacion del grop en 1999, e tanben dins Doctors de Trobar, doas formacions que fan sentir qu'es lo Massilia Sound System que lo faguèt cabussar dins l'emplec vivent de la lenga occitana. La lenga la maneja d'alhors tant que publiquèt un recuèlh de poesia, "Leis illas infinidas / Les îles infinies" (Jorn, 2012). Enfin, Silvan es universitari, autor d'una tèsi sus Bellaud de la Bellaudière, poèta provençal del sègle XVI e actualament cargat de corses a la facultat Pau Valèri de Montpelhier.

M’aboni !

Far un don al Diari

Lo Diari, coma tota la premsa emai la premsa occitana, patís d'una situacion malaisida. Aquí vos perpausam de sosténer la cultura en occitan. Cada don compta !

Anóncia

Lo CalenDiari

Los darrièrs articles

Los darrièrs clips

Cargament...

La letra del Diari

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Soscrivètz a nòstra letra d'informacions !

Vos prepausam de vos abonar, en dos clics, a una letra regulara que vos tendrà assabentat·da de las sortidas dels novèls Diaris papièrs e de la publicacion d'articles novèls.

Avètz soscrich amb succès !